İkinci el araç satış platformlarından birinde yer alan bir ilan hem fiyatı hem de verdiği mesajla dijital dünyanın gündemine oturdu. "Bir Zamanların Sessiz Tanığı" başlığıyla satışa sunulan Renault 12 (Toros) model otomobil için tam 1 milyon 58 bin TL istendi. Normal piyasa değerinin çok üzerinde olan bu fiyatın sebebi ise aracın modeli değil, üzerinde taşıdığı "34 JTM ..." plakası ve Türkiye’nin karanlık bir dönemine yaptığı atıf.
PLAKA VE MODELİN SEMBOLİK ANLAMI: "BEYAZ TOROS" VE JİTEM
İlanın bu kadar yüksek bir bedelle ve özel bir başlıkla yayına alınması, 1990’lı yılların hafızasındaki "Beyaz Toros" imgesine dayanıyor. O dönemde bölgedeki faili meçhul cinayetler ve kayıplarla özdeşleşen beyaz renkli Toroslar, halk arasında gizemin sembolü haline gelmişti. Araçtaki "JTM" harf grubu ise varlığı yıllarca tartışılan ve 2011’de resmi belgelerde dolaylı olarak kabul edilen JİTEM (Jandarma İstihbarat ve Terörle Mücadele) birimini çağrıştırdığı için koleksiyon değeri veya ideolojik sembolizm üzerinden pazarlanıyor.
SOSYAL MEDYA İKİYE BÖLÜNDÜ: "HAFIZA MI, İSTİSMAR MI?"
İlanın hızla yayılmasının ardından sosyal medya kullanıcıları arasında sert tartışmalar başladı. Bir kesim, bu durumun Türkiye’nin tartışmalı döneminin "pazarlama malzemesi" yapılmasını etik dışı bulurken diğer kesim ise plaka ve model kombinasyonunun nadir bir "ironi" veya "koleksiyon parçası" olduğunu iddia etti. Özellikle 90’lı yılların karanlık figürleri ve Susurluk kazası gibi olaylarla anılan bu yapının, bir otomobil ilanı üzerinden tekrar gündeme gelmesi tepkileri de beraberinde getirdi.
KARANLIK BİR DÖNEMİN MİRASI: JİTEM NEDİR?
JİTEM, 80’lerin sonundan itibaren Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da kayıt dışı faaliyet yürüttüğü iddia edilen, devletin uzun süre reddettiği ancak emekli Albay Arif Doğan gibi isimlerin itiraflarıyla varlığı tescillenen bir birimdir. Cem Ersever’in öldürülmesi, faili meçhul cinayetler ve itirafçıların kullanılması gibi pek çok iddiayla anılan yapı, Türkiye’nin hukuk denetimi dışına çıkan "derin devlet" tartışmalarının merkezinde yer alıyor. Günümüzde bu birime dair açılan davaların çoğu zaman aşımıyla sonuçlansa da "Beyaz Toros" imgesi toplumsal hafızadaki yerini koruyor.
