Akaryakıt fiyatlarında yaşanan sert dalgalanmaların ekonomi üzerindeki etkisini sınırlamak amacıyla eşel mobil sistemi yeniden uygulamaya alındı. Resmi Gazete’de yayımlanan kararla yürürlüğe giren düzenlemeye göre, akaryakıt fiyatlarına yansıyacak artışların yüzde 75’i oranında Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) indirimi yapılacak.
Yeni uygulama, özellikle küresel enerji piyasalarında yaşanan dalgalanma ve döviz kurlarındaki hareketliliğin iç piyasaya etkisini azaltmayı hedefliyor. Buna göre uluslararası petrol fiyatları ya da kur kaynaklı maliyet artışlarının büyük bölümü vergi ayarlamasıyla dengelenecek, böylece pompa fiyatlarındaki artışın hızı düşürülecek.
BÖLGESEL GERİLİM FİYATLARI YUKARI ÇEKTİ
Kararın, Orta Doğu’daki jeopolitik gerilimin enerji piyasalarını sarstığı bir dönemde alınması dikkat çekti. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik askeri hamleleri ile İran’ın Hürmüz Boğazı çevresindeki adımları, küresel petrol arzına ilişkin endişeleri artırdı. Bu gelişmeler ham petrol fiyatlarında yükselişe neden olurken, Türkiye’de de akaryakıt maliyetleri üzerinde baskı oluşturdu.
Son olarak motorin fiyatlarına yapılması beklenen 6 liranın üzerindeki zam, eşel mobil sisteminin yeniden devreye alınacağı beklentisiyle askıya alınmıştı. Düzenlemenin resmen yürürlüğe girmesiyle birlikte, yüksek oranlı artışların önemli kısmı vergi indirimi yoluyla karşılanacak.
SİSTEM NASIL İŞLEYECEK?
Eşel mobil uygulaması, akaryakıtın rafineri çıkış fiyatı ile pompa satış fiyatı arasındaki farkı vergi üzerinden ayarlamaya dayanıyor. Dış kaynaklı maliyet artışı oluştuğunda, aynı tutarda veya belirlenen oran kadar ÖTV indirimi yapılarak fiyat artışının tüketiciye yansıması sınırlandırılıyor.
Örneğin, litre fiyatında dış etkenler nedeniyle artış meydana geldiğinde, bu artışın yüzde 75’i kadar ÖTV’den feragat edilecek. Böylece fiyat artışı doğrudan pompaya yansımayacak ya da daha sınırlı hissedilecek. Fiyatların gerilemesi durumunda ise daha önce düşürülen ÖTV kademeli olarak yeniden artırılarak kamu gelir dengesi korunacak.
DÖRT YIL SONRA YENİDEN UYGULAMADA
Türkiye’de daha önce uygulanan eşel mobil sistemi, 2021’in son aylarında kur ve maliyet artışlarının hızlanması nedeniyle kademeli olarak sona erdirilmişti. Yaklaşık dört yıllık aranın ardından, küresel enerji fiyatlarındaki yükseliş ve jeopolitik risklerin artmasıyla birlikte sistem yeniden yürürlüğe konuldu.
