Bartın'da sel, taşkın ve kuraklık risklerini azaltmak amacıyla yeni bir erken uyarı sistemi geliştirildi. Bartın Üniversitesi (BARÜ), Avrupa Birliği ve Türkiye'nin mali desteğiyle Bartın Çayı Havzası'nı sensörlerden oluşan ölçüm ağıyla donattı.
Yaklaşık iki yılda tamamlanan 500 bin avroluk proje kapsamında, nehirdeki su seviyesi, yağış miktarı ve toprak nemini izleyen toplam 107 ölçüm cihazı kuruldu. Sistem sayesinde her 5 dakikada bir veri toplanırken olası su seviyesi yükselmeleri 72 saat öncesinden modellenebiliyor.
Bartın Üniversitesi Mühendislik, Mimarlık ve Tasarım Fakültesi Öğretim Üyesi Dr. Ercan Gemici'nin yürütücülüğünü yaptığı proje, Türkiye'nin ev sahipliğinde Antalya'da düzenlenen COP31 İklim Zirvesi'nde de uluslararası katılımcılara tanıtıldı.
BARTIN ÇAYI HAVZASINA 107 ÖLÇÜM CİHAZI KURULDU
Bartın Üniversitesi, iklim değişikliğine bağlı afet risklerini azaltmak için Bartın Çayı Havzası'nda kapsamlı bir ölçüm ağı oluşturdu.
Kent merkezinden yaklaşık 60 kilometre iç kesimlere kadar uzanan ırmak yatağının belirlenen noktalarına farklı özelliklerde sensörler yerleştirildi.
Proje kapsamında 47 su ölçüm istasyonu, 45 toprak nemi ölçer, 13 yağış ölçer ve 2 meteoroloji istasyonu kuruldu.
Ölçüm ağı, Bartın Çayı'nı besleyen tüm kollara yayılarak havzadaki değişimlerin izlenmesini sağlayacak şekilde tasarlandı.
TAŞKIN RİSKİ 72 SAAT ÖNCEDEN TAHMİN EDİLEBİLİYOR
Projenin en önemli özelliklerinden biri, nehirdeki olası su yükselmelerinin önceden hesaplanabilmesi oldu.
Dr. Ercan Gemici, kurulan sistem aracılığıyla yağış, su yüksekliği ve toprak nemine ilişkin verilerin 5 dakikalık aralıklarla alınabildiğini belirtti.
Toplanan bilgiler, havzanın özelliklerine göre hazırlanan modellerde değerlendiriliyor.
Gemici, sistemin çalışma biçimini şu sözlerle anlattı:
"Yağışlarla ilgili Meteoroloji Genel Müdürlüğünün çeşitli sayısal tahmin modelleri var. Tabii bu yağışlara karşı her havzanın tepkisi farklı oluyor. Biz aslında Bartın'ı modellemiş olduk. Bu modele istinaden 72 saat öncesinden 'su seviyesi ne kadar artacak', 'hangi bölgede nasıl bir yükseliş olacak' bunları modellemiş oluyoruz."
ÖLÇÜM VERİLERİNİN MALİYETİ YÜZDE 70 AZALTILDI
Bartın Üniversitesi, projeyle mevcut ölçüm yöntemlerinin teknolojik açıdan geliştirilmesini de amaçladı.
Gemici, Türkiye'de uzun yıllardır gerçekleştirilen yağış ve su seviyesi ölçümlerini daha yüksek veri kalitesiyle ve daha düşük maliyetle yapmayı hedeflediklerini söyledi.
Sensörlerden oluşan istasyon ağının Bartın Çayı'nı besleyen tüm kollara yerleştirildiğini belirten Gemici, veri maliyetinin yüzde 70 oranında düşürüldüğünü açıkladı.
Böylece havzanın farklı noktalarından düzenli veri toplanmasını sağlayan bir sistem oluşturuldu.
TAŞKIN SULARI İÇİN DEPOLAMA ALANLARI HARİTALANDI
Proje yalnızca erken uyarı sistemiyle sınırlı kalmadı.
Bartın Çayı Havzası'nda taşkın sularının geçici olarak depolanabileceği alanlar belirlendi ve bu bölgeleri gösteren haritalar hazırlandı.
Elde edilen veriler doğrultusunda su geciktirme planları oluşturuldu.
Dr. Ercan Gemici, çalışmanın amacını şöyle anlattı:
"Taşkın vakalarına karşı önceden önlem alabilmek amacıyla Bartın Çayı Havzası'nı sensörlerden oluşan istasyon ağıyla donattık. Yine taşkın sularının geçici olarak depolanabileceği alanların haritalandırıldığı su geciktirme planları hazırladık."
BARTIN'DA YEŞİL ÇATI UYGULAMASI HAYATA GEÇİRİLDİ
Bartın Üniversitesinin çalışmasında su kıtlığı riskine karşı uygulanabilecek yöntemlere de yer verildi.
Bu kapsamda yeşil çatı ve yağmur suyu toplama uygulamaları geliştirildi.
Bartın 140. Yıl Parkı ile üniversitenin kütüphane binasında yeşil çatı uygulaması gerçekleştirildi.
Gemici, "Projemizde su kıtlığının etkilerini azaltabilmek amacıyla yeşil çatı ve yağmur suyu toplama uygulamaları da yer alıyor. Bartın 140. Yıl Parkı ve üniversite kütüphane binasında yeşil çatı uygulaması yaptık" dedi.
500 BİN AVROLUK PROJENİN 400 BİN AVROSU HİBE
"İklim Değişikliğine Uyum Stratejileri: Bartın'da Taşkın ve Su Kıtlığı Risklerinin Azaltılması Projesi", IPA II Çerçeve Anlaşması kapsamında 2021 yılında hazırlandı.
Projenin 2023 yılı sonunda kabul edilmesinin ardından uygulama çalışmalarına başlandı.
Avrupa Birliği ve Türkiye'nin mali desteğiyle yürütülen projenin toplam bütçesi 500 bin avro olarak açıklandı.
Bu tutarın 400 bin avroluk bölümünü hibe desteği oluşturdu.
Yaklaşık iki yılda tamamlanan projede Bartın Valiliği İl Özel İdaresi ve Bartın Belediyesi de ortak kuruluşlar arasında yer aldı.
BARTIN'DAKİ GEÇMİŞ SELLER PROJEYE YÖN VERDİ
Dr. Ercan Gemici, Karadeniz Bölgesi başta olmak üzere Türkiye'nin farklı yerlerinde düzensiz yağışlar, taşkınlar ve kuraklık yaşandığını belirtti.
Bartın'daki geçmiş afetleri hatırlatan Gemici, 1998 yılında kentte büyük bir taşkın meydana geldiğini söyledi.
Gemici, 2021 yılında Zafer köyünde yaşanan selin de ciddi yıkımlara ve can kaybına yol açtığını anımsattı.
İklim değişikliğinin etkisiyle ilişkilendirilebilecek bu tür afetlere karşı önlem geliştirmek amacıyla projeyi hazırladıklarını ifade etti.
İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ EĞİTİMLERİ DE DÜZENLENDİ
Proje kapsamında teknik çalışmaların yanı sıra iklim değişikliği konusunda toplumsal farkındalığı artırmaya yönelik eğitimler gerçekleştirildi.
Dr. Ercan Gemici, farklı yaş gruplarından katılımcılara eğitimler verdiklerini belirtti.
Çalışmaların dört temel faaliyet kapsamında yürütüldüğünü aktaran Gemici, erken uyarı sistemi, su geciktirme planları, yeşil çatı uygulamaları ve farkındalık eğitimlerinin birlikte ele alındığını söyledi.
BARTIN'DAKİ ERKEN UYARI SİSTEMİ COP31'DE TANITILDI
Bartın Üniversitesinin geliştirdiği proje, Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı'nda (COP31) uluslararası katılımcılara sunuldu.
Gemici, Bartın'da taşkın ve su kıtlığı risklerini azaltmaya yönelik yürütülen çalışmanın uluslararası bir platformda tanıtılmasından duydukları memnuniyeti dile getirdi.
Proje, su seviyesindeki olası yükselmelerin önceden tahmin edilmesi, taşkın sularının yönetilmesi ve kuraklık riskine yönelik uygulamaların geliştirilmesini amaçlıyor.