Türkiye, yapay zeka alanında yatırımları ve girişimcilik ekosistemini güçlendirmek amacıyla "yapay zeka büyüme bölgeleri" ile "yapay zeka fabrikaları" kurmaya hazırlanıyor. Ayrıca, araştırma aşamasından şirketlerin büyümesine kadar uzanan iki aşamalı bir fon mekanizması hayata geçirilecek.
Edinilen bilgilere göre, 2026-2030 dönemini kapsayan "Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı" çerçevesinde, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, yapay zeka yatırımlarını desteklemek için özel sektör planlarını uygulamaya koyacak. Kamu kaynakları ve özel sektör yatırımlarının belirlenen ortak hedefler doğrultusunda bir araya getirilerek 1 trilyon lirayı aşan bir ekonomik değer elde edilmesi bekleniyor.
Bu doğrultuda kamu bütçesi, özel yatırımlar, uluslararası fonlar, teşvik mekanizmaları ve kamu-özel işbirliklerinden yararlanılacak.
İLK YAPAY ZEKA BÜYÜME BÖLGESİ YIL İÇİNDE İLAN EDİLECEK
Büyük veri merkezi ve yapay zeka yatırımlarını hızlandırmak amacıyla, enerji, arazi ve telekomünikasyon altyapısının önceden hazırlandığı "yapay zeka büyüme bölgeleri" oluşturulması için çalışmalar başlatıldı. Hızlandırılmış izin ve ruhsat süreçleriyle birlikte, yüksek kapasiteli fiber bağlantıya sahip olacak özel bölgelerde birden fazla şirketin yararlanabileceği "yapay zeka fabrikaları" yer alacak.
Düşük karbonlu elektrikle çalışan bu fabrikalar, büyük hesaplama kapasitesiyle birlikte veri alanları, model geliştirme araçları, test ortamları, teknik destek ve ürünleştirme hizmetlerini bir araya getirecek. Ana veya öncü yatırımcılar ile işletmecilerden (ankraj), KOBİ'ler, girişimler ve araştırmacılar için kaynak tahsisi, mentörlük sağlama ve yerel ekosisteme katkıda bulunma bekleniyor.
İlk yapay zeka büyüme bölgesinin ilan edilmesi ve ana yatırımcıların belirlenmesi hedefleniyor. 2027 yılına kadar en az bir bölgenin ilk faz kapasitesi ile faaliyete geçmesi planlanıyor. 2028 sonuna kadar ise en az 5 büyüme bölgesi kurulması, bunların en az 3'ünün hizmete girmesi ve ayrıca 3 bölgesel mükemmeliyet merkezi ile 6 erişim noktasının açılması öngörülüyor. Faaliyete geçen kapasitede %70 kullanım oranına ulaşmak amaçlanıyor.
İKİ FONLU YAPAY ZEKA FİNANSMAN MERDIVENİ KURULUYOR
Yapılacak desteklerle, temel araştırmalardan girişimlerin büyümesine kadar olan süreç için "Yapay Zeka Finansman Merdiveni" adı altında iki fondan oluşan bir yapı oluşturulacak. Ulusal Yapay Zeka Araştırma Fonu, temel ve uygulamalı araştırmalar ile erken aşama projelerine destek verecek.
Bu fon aracılığıyla projelere toplamda en az 10 milyar lira kaynak aktarılması ve desteklenen projelerin %40'ının pilot uygulama veya prototip aşamasına geçiş yapması sağlanacak. Ayrıca, araştırma fonundan olgunlaşarak çıkacak ve ürün-pazar uyumunu kanıtlayan yerli girişimler, 15 milyar lira büyüklüğündeki Yapay Zeka Büyüme Fonu'ndan faydalanacak. Fon aracılığıyla en az 20 yapay zeka girişiminin finansmanına destek verilecek.
Her kamu kaynağı birimi için, en az iki birim özel sermayenin harekete geçirilmesi planlanıyor. Bu fon, kamu ve özel yatırımcıların eşit şartlarda ortak yatırım yapması, yerli ve yabancı risk sermayesi fonlarına kaynak sağlanması, girişimlere borç verme ve garanti desteği mekanizmalarıyla işleyecek.
Finansman süreci Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın koordinasyonunda, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TÜBİTAK ile Türkiye Varlık Fonu işbirliğiyle yürütülecek.
KÜÇÜK İŞLETMELERE 1000 YAPAY ZEKA KUPONU
KOBİ'lerin ve girişimcilerin projelerini hayata geçirmeleri amacıyla ilk yıl içerisinde en az 1000 yapay zeka kuponu sunulacak. Desteklenen projelerin yarısı, saha uygulamalarına geçerken, en az üçte birinin kalıcı ürün veya hizmetlere dönüşmesi beklenmektedir.
Pilot uygulamalarda ortalama olarak en az yüzde 10 oranında verimlilik veya kalite artışı sağlanması, deneme sürecinden pilot aşamasına geçişin en fazla 4 ay, pilottan ürün aşamasına dönüşümün ise en fazla 6 ay sürmesi hedefleniyor.
Yapay zeka ve veri merkezi alanındaki yatırımların, 2030 yılına dek en az 10 milyar dolara ulaşması ve en az 1 gigavatlık kurulu güce erişilmesi öngörülüyor. HIT-30 programı kapsamındaki veri merkezi ve yapay zeka projeleri, bu yatırımları teşvik edecek temel yapı taşlarını oluşturacak.
Uluslararası yatırımcılar için oluşturulacak tek pencere sistemi aracılığıyla ön uygunluk değerlendirmesi ve yatırım yol haritası, en fazla 30 iş günü içinde tamamlanacak.
Sektörel yapay zeka modellerinin ihracatı doğrultusunda, 2028 yılına kadar en az 10 lisanslama veya ortak geliştirme anlaşmasına, 3 öncelikli pazarda aktif iş birliklerine, yurtdışında en az 25 kurumsal yerleşime ve 100 milyon lira model ihracat geliri hedefine ulaşılması planlanmaktadır.
