Dünya’nın dönüşü ile atom saatleri arasındaki farkı dengelemek için 1972’den bu yana kullanılan “artık saniye” uygulamasında sona yaklaşılıyor. Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu (BIPM) bünyesinde hazırlanan taslak karara göre “sürekli UTC” sisteminin 20 Mayıs 2027’de devreye alınması planlanıyor. Düzenleme kabul edilirse, UTC’nin Dünya’nın dönüşüyle saniye düzeyinde eşit tutulması için yapılan ekleme ve çıkarma işlemleri sona erecek.
ARTIK SANİYE NEDEN UYGULANIYOR?
Atom saatleri zamanı son derece hassas biçimde ölçerken Dünya’nın dönüş hızı tamamen sabit değil. Bu nedenle atom saatlerine dayanan Eşgüdümlü Evrensel Zaman (UTC) ile Dünya’nın dönüşünü esas alan astronomik zaman arasında zamanla küçük farklar oluşuyor.
Bu farkı sınırlamak amacıyla 1972’den itibaren UTC’ye gerektiğinde bir saniye eklenmeye başlandı. Böylece iki zaman sistemi birbirine yakın tutuldu. Ancak artık saniyenin düzensiz aralıklarla uygulanması, yüksek hassasiyetle çalışan dijital sistemler açısından uzun süredir sorun olarak görülüyor.
NEGATİF ARTIK SANİYE ENDİŞESİ ARTTI
Son yıllarda Dünya’nın dönüş hızındaki değişimler, tarihte ilk kez “negatif artık saniye” uygulanması ihtimalini gündeme getirdi. Bu senaryoda saatlere bir saniye eklemek yerine UTC’den bir saniye çıkarılması gerekiyor.
BIPM’ye göre böyle bir uygulama daha önce hiç gerçekleştirilmedi. Zaman senkronizasyonuna bağımlı sistemlerin bir bölümü bu değişikliği doğru şekilde uygulayamayabilir, bazı sistemlerde ise hata veya kesinti yaşanabilir.
2025’te yapılan uzman değerlendirmelerinde, negatif artık saniye ihtimalinin önümüzdeki yıllarda hızla artabileceği ve 2035’e kadar yüzde 30 düzeyine ulaşabileceği hesaplandı. Bu risk, sürekli UTC sistemine geçiş planının öne çekilmesindeki başlıca nedenlerden biri oldu.
20 MAYIS 2027 TARİHİ ÖNE ÇIKIYOR
BIPM’nin 2026 taslak kararında sürekli UTC’nin 20 Mayıs 2027’den itibaren uygulanması öneriliyor. Yeni modelle UTC ile Dünya’nın dönüşüne dayalı zaman arasındaki farkın artık her bir saniyede düzeltilmesi gerekmeyecek.
Taslakta iki zaman sistemi arasındaki izin verilen farkın üst sınırı 3 bin 600 saniye, yani bir saat olarak belirleniyor. Bu yöntemin UTC’nin yüzyıllar boyunca kesintisiz bir zaman ölçeği olarak kullanılmasını sağlaması hedefleniyor.
Karar kabul edilirse 1972’den bu yana uygulanan artık saniye sisteminde 55 yıllık yeni bir dönem kapanmış olacak. Böylece küresel zaman ölçümünde atom saatlerinin sürekliliği esas alınacak, Dünya’nın dönüş hızındaki kısa dönemli değişimlerin UTC’ye saniyelik müdahalelerle yansıtılması sona erecek.
