Borsa işlemleri modern anlamda Türkiye’de 1986 yılında başlamış olsa da, tarihsel kökenleri Anadolu topraklarına uzanıyor. Kütahya’daki Aizanoi Antik Kenti, fiyatların kayıt altına alındığı yapısıyla bugün birçok tarihçi tarafından “dünyanın ilk borsası” olarak kabul ediliyor.
BORSA ANADOLU’DA DOĞDU
Kütahya’nın Çavdarhisar ilçesi sınırlarında yer alan Aizanoi Antik Kenti, Roma İmparatorluğu döneminde önemli bir ticaret merkeziydi. Kentte bulunan Macellum adlı yapıda, günlük tüketim ürünlerinin alım satımı yapılırken, fiyatlar kamuya açık biçimde belirleniyordu.
Milattan sonra 301 yılında Roma İmparatoru Diocletianus tarafından enflasyonla mücadele amacıyla yayımlanan Tavan Fiyatlar Fermanı, bu yapının duvarlarına kazındı. Yağdan ayakkabıya, seramikten köle fiyatlarına, öğretmen maaşlarından tarım işçisi ücretlerine kadar birçok mal ve hizmetin bedeli burada ilan edildi. Bu uygulama, Aizanoi’yi fiyat şeffaflığının ilk örneklerinden biri haline getirdi.
MODERN BORSA AVRUPA’DA ŞEKİLLENDİ
Modern borsacılığın gelişimi ise Orta Çağ sonrası Avrupa’da hız kazandı. 13. yüzyılda Venedikli tüccarların ticari senetleri kullanmasıyla borsa benzeri işlemler yaygınlaştı.
1602 yılında kurulan Amsterdam Borsası, Hollanda Doğu Hindistan Şirketi hisselerinin alım satımına ev sahipliği yaparak ilk modern borsa olarak kabul edildi. Bu gelişmeyi Londra ve New York borsalarının kuruluşu izledi. New York Borsası 1792’de, Londra Borsası ise 1800’lü yılların başında faaliyete geçti.
OSMANLI’DA BORSA GALATA’DA FİLİZLENDİ
Osmanlı Devleti’nde borsa benzeri işlemler, Kırım Savaşı sonrası devletin borçlanma ihtiyacıyla başladı. “Esham” adı verilen iç borçlanma senetleri, Galata bankerleri aracılığıyla alınıp satıldı. Havyar Han ve Galata çevresi, bu dönemde gayriresmî borsa merkezi olarak öne çıktı.
1873’te çıkarılan nizamnameyle Dersaadet Tahvilat Borsası resmen kuruldu. 1906’da borsanın adı Esham ve Tahvilat Borsası olarak değiştirildi.
CUMHURİYET DÖNEMİNDE KURUMSAL YAPI
Cumhuriyet döneminde, 1929 Menkul Kıymetler ve Kambiyo Borsaları Kanunu ile borsaya yasal bir çerçeve kazandırıldı. 1938’de Ankara’ya taşınan borsa, işlem hacminin düşmesi nedeniyle 1941’de yeniden İstanbul’a döndü. 1960’lı yıllarda sermaye piyasalarına yönelik çalışmalar yapılsa da modern anlamda bir borsa altyapısı oluşturulamadı.
İMKB İLE MODERN DÖNEM BAŞLADI
1980’li yıllarda artan finansal ihtiyaçlar doğrultusunda İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB) kuruldu. Aralık 1985’te faaliyete geçen İMKB, 3 Ocak 1986’da 19 hisse senediyle ilk işlemlerini gerçekleştirdi.
1990’lı yıllarla birlikte borsada teknolojik dönüşüm hızlandı. Endeksler günlük hesaplanmaya başlandı, bilgisayarlı alım-satım sistemine geçildi. 2000’li yıllarda yatırım fonları, açılış seansları, KAP sistemi, repo-ters repo pazarı ve Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası (VİOP) devreye alındı.
BORSA İSTANBUL DÖNEMİ
İMKB, 5 Nisan 2013’te Borsa İstanbul AŞ’ye dönüştürüldü. Endeks adlarında yer alan “İMKB” kısaltması yerini “BIST” ifadesine bıraktı. Borsa İstanbul, özel pazar platformları, volatilite bazlı tedbir sistemi ve emtia sertifikalarıyla ürün yelpazesini genişletti. 2022’de altın sertifikaları pay piyasasında işlem görmeye başladı.
40 YILLIK MODERN BORSA, BİNLERCE YILLIK TARİH
Borsa İstanbul, faaliyete başlamasının 40. yılını geride bırakırken, bugün 600’e yakın şirket ve milyonlarca yatırımcıyı bünyesinde barındırıyor. Binlerce yıl önce Aizanoi’de başlayan fiyatlandırma geleneği, bugün dijital platformlar üzerinden küresel ölçekte sürdürülüyor.
Kaynak:AA
