ABD ile İran arasında haziran ayında imzalanan ve kalıcı bir anlaşmaya ulaşılması için 60 günlük müzakere süresi öngören mutabakat, tarafların temel başlıklarda uzlaşamamasıyla sona erdi. ABD Başkanı Donald Trump sürenin uzatılmayacağını açıklarken, Washington ile Tahran'ın nükleer program, Hürmüz Boğazı ve yaptırımlar konusundaki farklı tutumları devam ediyor.
60 GÜNLÜK SÜRE DOLDU, TARAFLAR GERİ ADIM ATMADI
Trump, İran'ın anlaşma yapmak istediğini ancak Washington'ın kabul edeceği şartların henüz oluşmadığını söyledi. ABD yönetimi açısından İran'ın nükleer programı en kritik başlıklardan biri olmaya devam ediyor. Washington, Tahran'ın nükleer silah geliştirmesini engelleyecek daha sıkı koşullar isterken, ekonomik yaptırımlar ve deniz ablukasını da müzakere baskısının bir parçası olarak kullanıyor. İran ise ABD'nin ablukayı kaldırmasını ve müzakerelerde baskı politikasından vazgeçmesini istiyor. Bu tablo, iki tarafın da karşı tarafın önce taviz vermesini beklediği bir güç mücadelesine işaret ediyor.
HÜRMÜZ BOĞAZI KRİZİN EN ÖNEMLİ PAZARLIK ALANI
Hürmüz Boğazı, ABD-İran geriliminde yalnızca askeri değil, ekonomik açıdan da stratejik önem taşıyor. Washington ticari gemilerin güvenli ve serbest geçişini isterken, Tahran boğaz üzerindeki etkisini daha geniş kapsamlı bir anlaşmanın parçası olarak değerlendiriyor. İran açısından Hürmüz, yaptırımlar ve askeri baskıya karşı elindeki en önemli kozlardan biri olarak öne çıkıyor. ABD ise İran limanlarına yönelik deniz ablukasının Tahran üzerindeki ekonomik baskıyı artırdığını savunuyor. Tarafların Hürmüz konusunda uzlaşamaması, enerji piyasalarında belirsizliği artırırken petrol fiyatları üzerinde de yukarı yönlü baskı oluşturuyor.
DİPLOMASİ GERİ PLANDA, BASKI VE CAYDIRICILIK ÖN PLANDA
60 günlük sürenin anlaşmasız sona ermesi, ABD ile İran arasındaki mücadelenin diplomatik takvimden çok ekonomik baskı ve askeri caydırıcılık üzerinden ilerleyeceğini gösteriyor. Washington, yaptırımlar ve ablukanın İran ekonomisini daha fazla zorlayarak Tahran'ı taviz vermeye iteceğini düşünüyor. İran ise nükleer programı, Hürmüz Boğazı'ndaki etkisi ve bölgesel askeri kapasitesiyle müzakere gücünü korumaya çalışıyor. Tahran'ın füze ve İHA üretimini artırdığına ilişkin iddialar da İran'ın olası yeni bir çatışmaya karşı askeri hazırlığını sürdürdüğüne işaret ediyor. Taraflardan biri temel taleplerinde geri adım atmadığı sürece kısa vadede kapsamlı bir anlaşmaya ulaşılması zor görünüyor.
