ABD ile İran arasındaki gerilim, Washington yönetiminin nükleer silah kullanma yetkisini yeniden gündeme taşıdı. ABD Kongresi Araştırma Servisinin (CRS) raporuna göre nükleer silah kullanma emri verme yetkisi doğrudan ABD Başkanı'na ait. Ancak bu yetkinin kullanılması, uluslararası hukuk ve küresel güvenlik açısından ciddi sonuçlar doğurabilecek bir karar olarak değerlendiriliyor. İran'a yönelik nükleer saldırı kararı alındığına ilişkin doğrulanmış bir açıklama bulunmuyor.
ABD BAŞKANI NÜKLEER SALDIRI EMRİ VEREBİLİR Mİ?
ABD Kongresi Araştırma Servisinin 11 Aralık 2025 tarihli Authority to Launch Nuclear Forces raporu, Amerikan nükleer silahlarının kullanılmasına izin verme yetkisinin başkana ait olduğunu ortaya koyuyor.
ABD Başkanı, karar öncesinde savunma yetkilileri ve askeri komutanlardan görüş alabiliyor. Ancak mevcut sistemde nükleer silah kullanım emrinin verilmesi için Kongrenin veya üst düzey askeri komutanların önceden onayı gerekmiyor.
Bununla birlikte başkanın nükleer silah kullanma yetkisi sınırsız bir hukuki serbestlik anlamına gelmiyor. Askeri personel, yalnızca hukuka uygun emirleri uygulamakla yükümlü bulunuyor.
ABD'NİN NÜKLEER KOMUTA SİSTEMİ NASIL İŞLİYOR?
ABD'nin nükleer komuta sisteminde siyasi karar alma yetkisi başkanda toplanıyor. Askeri komutanlar ise başkana seçenekler sunuyor, operasyonların hukuki ve askeri boyutlarını değerlendiriyor.
Eski ABD Stratejik Komutanlığı Komutanı General John Hyten, geçmişte yaptığı açıklamalarda askeri komutanların hukuka aykırı bir nükleer saldırı emrine itiraz edebileceğini belirtmişti.
Bu yapı, nükleer silah kullanma yetkisinin tek merkezde toplandığını ancak emirlerin hukuka uygunluğunun da önem taşıdığını gösteriyor.
ABD İRAN'IN NÜKLEER TESİSLERİNİ HEDEF ALMIŞTI
ABD, Haziran 2025'te İran'ın Fordow, Natanz ve İsfahan'daki nükleer tesislerine yönelik askeri saldırılar gerçekleştirdi.
Operasyonda B-2 bombardıman uçakları ve GBU-57 tipi sığınak delici mühimmatlar kullanıldı. Nükleer başlık taşımayan bu bombalar, korunaklı yer altı tesislerini hedef almak amacıyla geliştirildi.
GBU-57 mühimmatının belirli koşullarda yaklaşık 60 metre derinliğe nüfuz edebildiği belirtiliyor. Ancak bu kapasite, hedefin jeolojik yapısına ve koruma özelliklerine göre değişiyor.
ABD'nin konvansiyonel silah kapasitesi, İran'ın yer altındaki tesislerine yönelik askeri seçeneklerin yalnızca nükleer silahlardan oluşmadığını ortaya koyuyor.
İRAN NÜKLEER PROGRAMINI NASIL SAVUNUYOR?
İran yönetimi, nükleer faaliyetlerinin barışçıl amaçlar taşıdığını savunuyor. ABD ise Tahran'ın nükleer silah geliştirmesini önlemeyi güvenlik politikalarının temel hedefleri arasında gösteriyor.
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), İran'ın nükleer materyalleri ve faaliyetlerine ilişkin denetim ve doğrulama süreçlerinde işbirliği yapılmasının önemini vurguluyor.
İki ülke arasındaki anlaşmazlık yalnızca nükleer tesislerle sınırlı kalmıyor. Bölgesel güvenlik, askeri faaliyetler ve diplomatik ilişkiler de gerilimin diğer başlıklarını oluşturuyor.
ULUSLARARASI HUKUK NÜKLEER SİLAH KULLANIMINA NE DİYOR?
Nükleer silah kullanımı, uluslararası insancıl hukuk kapsamında değerlendiriliyor. Bu hukuk, sivillerin korunması, askeri hedeflerle sivil hedeflerin ayrılması ve orantılılık gibi kurallar içeriyor.
Uluslararası Adalet Divanı, 1996 tarihli danışma görüşünde nükleer silah tehdidi veya kullanımının genel olarak silahlı çatışmalarda geçerli uluslararası hukuk kurallarıyla bağdaşmayacağını belirtti.
Divan, bir devletin varlığının tehlikeye girdiği olağanüstü meşru müdafaa koşullarında ise nükleer silah kullanımının hukuka uygunluğu konusunda kesin bir sonuca ulaşmadı.
Dolayısıyla ABD Başkanı'nın nükleer saldırı emri verme yetkisi ile böyle bir saldırının uluslararası hukuka uygunluğu birbirinden ayrı değerlendiriliyor.
RUSYA VE ÇİN'İN TUTUMU NEDEN ÖNEMLİ?
İran'a yönelik olası bir nükleer saldırının sonuçları Orta Doğu ile sınırlı kalmayabilir.
Rusya ve Çin gibi nükleer güçlerin diplomatik ve stratejik tepkileri, uluslararası güvenlik dengelerini etkileyebilir. Böyle bir gelişme, nükleer silahların kullanılmamasına dayanan uluslararası normları da sarsabilir.
Ancak Rusya veya Çin'in doğrudan askeri müdahalede bulunacağına ilişkin doğrulanmış bir karar bulunmuyor. Bu ihtimaller, kesin gelişmeler değil, olası çatışma senaryoları kapsamında değerlendiriliyor.
HÜRMÜZ BOĞAZI VE KÜRESEL EKONOMİ NASIL ETKİLENİR?
İran'ın bulunduğu bölge, küresel petrol ve doğal gaz ticareti açısından stratejik önem taşıyor.
Özellikle Hürmüz Boğazı çevresinde yaşanabilecek askeri tırmanma, enerji taşımacılığını ve uluslararası ticareti etkileyebilir.
Bölgede çatışmanın genişlemesi halinde petrol fiyatları, deniz taşımacılığı, sigorta maliyetleri ve finans piyasalarında belirsizlik artabilir.
Ancak ekonomik sonuçların boyutu, olası çatışmanın kapsamına, süresine ve uluslararası aktörlerin vereceği tepkilere bağlı olacaktır.
TRUMP İRAN'A NÜKLEER SALDIRI KARARI ALDI MI?
ABD Başkanı'nın nükleer silah kullanma yetkisine sahip olması, İran'a yönelik böyle bir karar aldığı anlamına gelmiyor.
Washington yönetiminin İran'ın nükleer programına ilişkin askeri ve diplomatik seçenekleri, nükleer silah kullanımına yönelik resmî bir kararla karıştırılmamalı.
İran'a nükleer saldırı düzenlenmesine ilişkin doğrulanmış bir karar bulunmuyor. Bu nedenle tartışma, ABD'nin nükleer komuta yetkisi, uluslararası hukukun sınırları ve olası küresel sonuçlar çerçevesinde ele alınıyor.
