ABD’de uzun süredir kamuoyunun doğrudan erişemediği infazlar yeniden tartışmanın merkezinde. Pentagon, 2009’daki Fort Hood saldırısında 13 kişinin öldürülmesinden hüküm giyen eski ABD Kara Kuvvetleri Binbaşısı Nidal Malik Hasan’ın 3 Aralık 2026’da yapılması planlanan infazının canlı yayımlanacağını açıkladı.
Bu gelişme yalnızca Hasan’ın ölüm cezasını değil, infazların kamuoyuna ne ölçüde açılabileceği sorusunu da gündeme getirdi. ABD’de son halka açık infaz olarak kabul edilen uygulama 1937’de yapılmıştı. Sonraki yıllarda infazlar cezaevlerinin kapalı bölümlerine taşındı ve sınırlı sayıda tanığın erişebildiği süreçlere dönüştü.
3 ARALIK’TA NE OLMASI PLANLANIYOR?
ABD Başkanı Donald Trump, Nidal Malik Hasan hakkında verilen ölüm cezasını 2 Ekim 2026’da onayladı. ABD Kara Kuvvetleri de 6 Ekim’de infaz tarihini belirledi. Hasan’ın 3 Aralık 2026’da Teksas’taki Fort Hood’da kurşuna dizilerek idam edilmesi planlanıyor.
Hasan, 5 Kasım 2009’da Fort Hood’daki Soldier Readiness Processing Center’da düzenlenen saldırı nedeniyle yargılandı. Askeri mahkeme jürisi, 23 Ağustos 2013’te Hasan’ı yöneltilen 42 suçlamanın tamamından suçlu buldu. Beş gün sonra ölüm cezasına hükmedildi. ABD Yüksek Mahkemesi de 31 Mart 2025’te mahkûmiyet kararının yeniden incelenmesi talebini reddetti.
Tartışmanın büyümesine neden olan asıl gelişme ise Pentagon’un canlı yayın açıklaması oldu. Savunma Bakanı Pete Hegseth, infazın kamuya açık olacağını ve insanların izleyebileceğini söyledi. Pentagon daha sonra bunun canlı internet yayını anlamına geldiğini açıkladı.
CANLI YAYIN, HALKA AÇIK İNFAZ SAYILIR MI?
1930’larda halka açık infazlarda insanlar fiziksel olarak infaz alanına gidiyor ve infazı doğrudan izliyordu. Hasan için planlanan uygulamada ise geniş bir kalabalığın infaz alanına alınması değil, görüntünün internet üzerinden kamuoyuna ulaştırılması öngörülüyor.
Bu nedenle 1937’deki meydan infazları ile 2026’da planlanan canlı yayın teknik olarak aynı uygulama değil. Buna karşılık her iki modelin ortak noktası, infazın sınırlı tanık grubu dışına çıkarılarak daha geniş bir kamuoyuna açılması.
Death Penalty Information Center Direktörü Robin Maher’e göre ABD’de internet üzerinden canlı yayımlanmış bir infazın bilinen bir örneği bulunmuyor. Hasan’ın infazına ilişkin plan bu yönüyle yerleşik uygulamadan ayrılıyor.
ABD’DE HALKA AÇIK İNFAZLARIN GEÇMİŞİ
ABD’nin erken dönemlerinde halka açık infazlar yalnızca cezanın uygulanması değil, aynı zamanda topluma yönelik bir caydırıcılık mesajı olarak görülüyordu.
İnfazlar kimi zaman dini konuşmaların, kalabalık katılımın ve uzun törenlerin eşlik ettiği kamusal olaylara dönüşüyordu. Ölüm cezası araştırmacısı Michael L. Radelet’in aktardığına göre aileler ve öğretmenler zaman zaman çocukları da infazlara götürüyor, bunun suçun sonuçlarını göstermenin bir yolu olduğuna inanılıyordu.
Ancak zaman içinde bu uygulama giderek farklı bir görüntü vermeye başladı. İnfaz alanlarında büyük kalabalıklar toplanıyor, insanlar saatler öncesinden yer tutuyor ve bazı infazlar toplumsal bir gösteriye dönüşüyordu.
1936’DAKİ RAINEY BETHEA İNFAZI
14 Ağustos 1936’da Kentucky eyaletinin Owensboro kentinde Rainey Bethea asıldı.
İnfazı binlerce kişi izledi. Kalabalığın oluşturduğu atmosfer ve olayın seyirlik hale gelmesi kamuoyunda geniş tartışma yarattı.
Bethea’nın infazı uzun yıllar ABD’deki son halka açık infaz olarak anıldı. Ancak tarihsel kayıtlara göre son örnek bundan yaklaşık dokuz ay sonra gerçekleşti.
1937’DEKİ SON HALKA AÇIK İNFAZ
21 Mayıs 1937’de Roscoe “Red” Jackson, Missouri eyaletinin Galena kentinde asıldı.
Death Penalty Information Center bu infazı ABD’deki son halka açık infaz olarak kabul ediyor. Yaklaşık 500 kişinin infazı izlediği belirtiliyor.
Bundan sonra ölüm cezası uygulanmaya devam etti ancak infazların açık alanlarda geniş kalabalıkların önünde gerçekleştirilmesi büyük ölçüde sona erdi. İnfazlar cezaevlerine taşındı ve sınırlı sayıda gazeteci, mağdur yakını, hükümlünün yakını ve resmi görevlinin bulunduğu sistemler yaygınlaştı.
ABD HALKA AÇIK İNFAZLARI NEDEN SONA ERDİRDİ?
Bu uygulamayı sona erdiren tek bir yasa ya da tek bir olay bulunmuyor.
Değişim yıllar içinde gerçekleşti.
En önemli nedenlerden biri infazların caydırıcılık amacı taşıyan resmi bir ceza uygulamasından, kimi zaman kalabalıkların eğlence havasına büründüğü bir gösteriye dönüşmesiydi. Bir başka etken ise başarısız infazlardı. Özellikle asma yönteminin beklenildiği gibi sonuçlanmadığı olayların halk tarafından görülmesi, infaz yöntemleri ve uygulamanın kendisi üzerindeki tartışmaları artırdı.
Radelet’e göre hem başarısız infazların görünür hale gelmesi hem de infaz alanlarında oluşan karnaval benzeri atmosfer eyaletlerin politikalarını değiştirmesinde etkili oldu. Daha sonra elektrikli sandalye, gaz odası ve zehirli iğne gibi yöntemlerin kullanılmasıyla infazlar daha kontrollü ve kapalı alanlara taşındı.
2001’DEKİ TIMOTHY MCVEIGH İNFAZI
ABD, halka açık infazları sona erdirdikten sonra da bazı özel durumlarda infaz görüntülerini sınırlı gruplara ulaştırdı. 11 Haziran 2001’de Oklahoma City bombacısı Timothy McVeigh federal hükümet tarafından idam edildiğinde, saldırıda yakınlarını kaybeden bazı kişiler infazı kapalı devre televizyon sistemi üzerinden izledi.
Ancak bu yayın kamuya açık değildi. Sadece belirli mağdur yakınlarına sağlanan sınırlı bir erişimdi ve internet üzerinden genel izleyiciye sunulmadı.
Hasan dosyasındaki fark da burada ortaya çıkıyor. Pentagon’un açıkladığı plan, infazın çok daha geniş bir kamuoyuna ulaştırılmasını öngörüyor.
PENTAGON NEDEN İNFAZI CANLI YAYIMLAMAK İSTİYOR?
Savunma Bakanı Pete Hegseth’in açıklamalarına göre yönetim, Hasan’a verilen cezanın uygulanmasının kamuoyu tarafından görülebilir olmasını istiyor.
Ancak canlı yayın kararının ayrıntılı gerekçesi henüz kamuoyuna açıklanmış değil.
Bu nedenle tartışma şeffaflık, caydırıcılık, mağdurlar açısından adaletin görünürlüğü ve devletin cezalandırma gücünün kamusal biçimde gösterilmesi gibi farklı başlıklar üzerinden yürütülüyor.
Fordham Üniversitesi Hukuk Fakültesinden ölüm cezası uzmanı Deborah Denno, canlı yayının infaz sürecini daha şeffaf hale getirebileceğini ve toplumun ölüm cezasının ne anlama geldiğini doğrudan görmesini sağlayabileceğini savunuyor.
California Üniversitesi Berkeley Hukuk Fakültesinden Elisabeth Semel ise hükümetin neden bu kadar sıra dışı bir yöntem tercih ettiğinin sorgulanması gerektiğini belirtiyor.
SİYASET VE DİNİ ÇEVRELERDEN TEPKİLER
Hasan’a verilen ölüm cezası ile infazın canlı yayımlanması ABD siyasetinde aynı mesele olarak değerlendirilmiyor.
Başkan Yardımcısı JD Vance, canlı yayın planına ilişkin şüphelerini dile getirdi ve böyle bir yayını izlemeyeceğini söyledi.
Cumhuriyetçi Utah Senatörü John Curtis de infazların eğlence biçimine dönüşmesinin toplum açısından tehlikeli olabileceğini belirterek Pentagon’un kararını yeniden değerlendirmesini istedi.
Demokrat Senatör Mark Warner ise halka açık infazların ABD’nin uluslararası imajı açısından sorun yaratabileceği görüşünü dile getirdi.
ABD ordusundaki Katoliklerin dini hizmetlerinden sorumlu Başpiskopos Timothy Broglio da tartışmaya katıldı. Broglio, infaz mangasında görevlendirilecek Katolik askerlerin görevden muaf tutulmayı istemeleri gerektiğini söyledi ve bir insanın ölümünün bütün dünyaya yayımlanmasının amacını sorguladı.
Katolik Kilisesinin ölüm cezasına karşı mevcut tutumu doğrultusunda Vatikan’dan da plana yönelik itirazlar geldi.
DÜNYADA HALKA AÇIK İNFAZ UYGULAMALARI
Uluslararası Af Örgütünün verilerine göre 2025’te doğrulanabilen halka açık infazlar İran ve Afganistan’da gerçekleştirildi. İran’da 11, Afganistan’da ise 6 halka açık infaz kaydedildi.
Örgüt, bazı ülkelerde verilere erişimin sınırlı olması nedeniyle gerçek sayının daha yüksek olabileceğine dikkat çekiyor. Hasan için planlanan canlı internet yayınının, bu ülkelerdeki fiziksel halka açık infazlarla aynı uygulama olmadığını yeniden belirtmek gerekiyor.
NEDEN KURŞUNA DİZME YÖNTEMİ SEÇİLDİ?
Hasan’ın infaz yönteminin kurşuna dizme olarak belirlenmesi de dikkat çeken başlıklardan biri. ABD ordusu en son 1961’de bir askeri idam etti. Er John Bennett, 13 Nisan 1961’de asılarak öldürüldü. Bugün bazı ABD eyaletleri kurşuna dizme yöntemini yeniden infaz seçenekleri arasına aldı.
Bunun nedenlerinden biri zehirli iğneyle yapılan infazlarda yaşanan sorunlar. Bazı eyaletler gerekli ilaçları temin etmekte ve infazlara katılacak sağlık personeli bulmakta zorlanıyor. Başarısız veya uzun süren zehirli iğne uygulamaları da alternatif infaz yöntemlerini yeniden gündeme getiriyor. ABD ordusunun Hasan’ın infazını teknik olarak nasıl gerçekleştireceğine ilişkin ayrıntılı güncel protokol ise kamuoyuna açıklanmış değil.
3 ARALIK TARİHİ KESİN Mİ?
İnfaz tarihi resmen belirlenmiş olsa da hukuki süreç tamamen sona ermiş değil.
Hasan, federal sivil mahkemede habeas corpus başvurusu yapabilir. Böyle bir başvuru, tutukluluğun veya infaz sürecinin hukuka uygunluğunun yeniden incelenmesini sağlayabilir.
Askeri hukuk uzmanı Eugene R. Fidell’e göre bu tür bir dava yıllarca sürebilir ve infaz tarihini geciktirebilir. Bu nedenle mevcut aşamada en doğru ifade, Hasan’ın 3 Aralık’ta idam edilmesinin planlandığı yönünde.
TARTIŞMANIN MERKEZİNDE İNFAZIN KAMUSALLIĞI VAR
Nidal Malik Hasan’ın ölüm cezası yeni değil. Mahkeme bu kararı 2013’te verdi. Yeni olan, bu cezanın kamuoyuna hangi ölçüde açılacağı.
ABD onlarca yıl boyunca infazları kapalı alanlarda, sınırlı tanık grubuyla gerçekleştirdi. Pentagon’un açıkladığı canlı yayın planı ise bu uygulamanın sınırlarını yeniden tartışmaya açtı.
Planın uygulanıp uygulanmayacağı hukuki sürece bağlı. Ancak tartışma şimdiden, ABD’de uzun süredir kapalı kapılar ardında yürütülen infazların yeniden ne ölçüde kamuoyuna açılabileceği sorusunu gündeme taşımış durumda.
