Avrupa Birliği (AB), yeni üye ülkeler için 10 yıllık deneme süresi uygulanmasını öngören düzenlemede yeni bir aşamaya geçti. AB büyükelçileri, hukukun üstünlüğünü ciddi biçimde ihlal eden veya birliğin karar alma süreçlerini engelleyen ülkelerin oy haklarının askıya alınabilmesini içeren öneriye geniş destek verdi. Gerektiğinde beş yıl daha uzatılabilecek uygulamanın ilk olarak Karadağ'ın katılım anlaşmasına yansıtılması planlanıyor. Henüz kesinleşmeyen düzenlemenin Türkiye dahil diğer aday ülkeleri kapsayıp kapsamayacağı ise belirsizliğini koruyor.
AB'YE YENİ ÜYELER İÇİN 10 YILLIK DENEME PLANI
Avrupa Komisyonu, yeni üyelerin birliğin temel değerlerine ve hukukun üstünlüğü ilkelerine bağlı kalmasını sağlamak amacıyla deneme süresi uygulamasını gündeme getirdi. Komisyonun başlangıçta 15 yıl olarak önerdiği süre, bazı üye ülkelerin itirazları üzerine yeniden değerlendirildi.
İtalya'nın da aralarında bulunduğu ve Batı Balkan ülkelerinin AB üyeliğini destekleyen ülkeler, 15 yıllık sürenin geçici bir uygulama olarak değerlendirilemeyeceğini savundu. AB Konseyi dönem başkanlığını yürüten İrlanda, bunun üzerine sürenin 10 yıla indirilmesini ve gerektiğinde beş yıl uzatılabilmesini önerdi.
AB büyükelçileri yeni formüle geniş destek verdi. Ancak düzenleme henüz kabul edilmedi. Üye ülkeler, yaptırımların kapsamı ve uygulanma koşulları üzerindeki görüşmelerini sürdürüyor.
KURALLARI İHLAL EDEN ÜLKELERİN OY HAKKI ASKIYA ALINABİLECEK
Öneriye göre birliğe yeni katılan ülkelerin hukukun üstünlüğünü ciddi biçimde ihlal etmesi veya AB kararlarını engellemesi halinde yaptırım uygulanabilecek. Bu yaptırımlar arasında ilgili ülkenin oy hakkının askıya alınması da yer alıyor.
Avrupa Komisyonu, düzenlemeyi Viktor Orbán yönetimindeki Macaristan ile yaşanan anlaşmazlıkların benzerlerini önlemek amacıyla gündeme getirdi. Macaristan'ın AB kararlarında veto yetkisini kullanması ve hukukun üstünlüğüne ilişkin tartışmalar, yeni güvence mekanizmasının hazırlanmasında etkili oldu.
Ancak yaptırımları hangi durumların tetikleyeceği konusunda görüş ayrılıkları sürüyor. Bazı üye ülkeler, AB anlaşmalarındaki "samimi iş birliği" ilkesinin ihlal edilmesinin yaptırım gerekçesi sayılmasına karşı çıkıyor. Bu ülkeler, söz konusu ilkenin nesnel ölçütlerle değerlendirilmesinin güç olduğunu savunuyor.
Yeni üyelerin oy haklarının tamamen askıya alınmasına karşı çıkan ülkeler ise mekanizmanın siyasi baskı aracı olarak kullanılabileceğini ve birlik içinde ikinci sınıf üyelik tartışmalarına yol açabileceğini belirtiyor.
KARADAĞ'IN AB ÜYELİĞİNDE YENİ AŞAMA
Düzenlemenin ilk olarak AB üyeliğine en yakın aday ülkelerden Karadağ'ın katılım anlaşmasına yansıtılması öngörülüyor. Karadağ yönetimi, yaptırımların nesnel kriterlere dayanması ve yalnızca sistematik ihlaller halinde uygulanması gerektiğini vurguluyor.
İrlanda, güvence mekanizmasına ilişkin kararların nitelikli çoğunluk yöntemiyle alınmasını önerdi. Bu yöntemde genel olarak üye ülkelerin en az yüzde 55'inin ve AB nüfusunun en az yüzde 65'ini temsil eden ülkelerin desteği gerekiyor.
Avrupa Komisyonu, Karadağ'ın katılım anlaşmasının Haziran 2027'ye kadar imzalanmasını hedefliyor. Anlaşmanın 35'inci faslına ilişkin teknik görüşmelerin gelecek haftanın başında yapılması bekleniyor. Karadağ yönetimi ise doğrudan katılamadığı bu müzakere sürecinde üye ülkelerle diplomatik temaslarını sürdürüyor.
Mekanizmanın yalnızca Karadağ'a mı uygulanacağı, yoksa gelecekte AB'ye katılacak bütün ülkeler için geçerli olup olmayacağı henüz netleşmedi.
AB'NİN 10 YILLIK ÜYELİK PLANI TÜRKİYE'Yİ NASIL ETKİLEYEBİLİR?
AB'nin yeni üyeler için hazırladığı düzenleme, Türkiye'nin üyelik süreci açısından da önem taşıyor. Türkiye, AB'ye aday ülke statüsünü korurken katılım müzakereleri uzun süredir fiilen ilerlemiyor.
Önerinin yalnızca Karadağ için mi hazırlanacağı, yoksa gelecekte birliğe katılacak bütün ülkeleri mi kapsayacağı henüz belirlenmedi. Bu nedenle Türkiye'nin olası üyeliğinde aynı koşullara tabi tutulup tutulmayacağı konusunda kesinleşmiş bir karar bulunmuyor.
Düzenlemenin bütün yeni üyeler için geçerli olacak şekilde kabul edilmesi halinde Türkiye de olası üyeliğinin ardından 10 yıllık deneme süresi ve belirli koşullarda oy hakkının askıya alınması gibi uygulamalarla karşılaşabilir.
Ancak mevcut aşamada Türkiye'ye yönelik alınmış özel bir karar bulunmuyor. AB ülkeleri arasında devam eden görüşmeler, düzenlemenin kapsamını ve gelecekteki üyelik süreçlerine etkisini belirleyecek.