Varşova'daki Anayasa Mahkemesi, 30 Ekim Cuma günü ülkenin en büyük siyasi tartışmalarından birinin merkezine yerleşti. Mahkeme çevresine polis ekiplerinin konuşlandırılması, mevcut yönetime yönelik uzaklaştırma kararı ve göstericilerin protestoları peş peşe yaşandı. Gelişmelerin ardından Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, Afrika ziyaretini tamamlamadan Polonya'ya dönme kararı aldı.
Polonya basınında yer alan haberler, tartışmanın yalnızca mahkeme binasının kontrolüyle sınırlı olmadığını, yargıçların atanması ve Anayasa Mahkemesinin meşru yönetiminin kim olduğu sorularına dayandığını ortaya koydu.
ANAYASA MAHKEMESİ BAŞKANI GÖREVDEN UZAKLAŞTIRILDI
Krizin merkezinde Anayasa Mahkemesi Başkanı Bogdan Święczkowski ve Başkan Yardımcısı Bartłomiej Sochański hakkında alınan karar bulunuyor.
30 Ekim'de yerel saatle yaklaşık 18.00'de Anayasa Mahkemesinin internet sitesinde iki ismin görevlerini yerine getirmesine bir ay süreyle ara verildiğine ilişkin açıklama yayımlandı.
Açıklamada, mahkemenin çalışmalarının engellendiği ve yeni seçilen yargıçların görevlerine başlamasına izin verilmediği öne sürüldü.
Kararın, hâkim Anna Korwin-Piotrowska tarafından alındığı bildirildi.
Korwin-Piotrowska, mahkemedeki en uzun yargıçlık kıdemine sahip isim olarak yönetimi üstlendiğini açıkladı. Ancak bu yetkinin hukuki geçerliliği konusunda taraflar arasında anlaşmazlık bulunuyor.
Dolayısıyla söz konusu işlem, mahkeme başkanının kesin olarak görevden alınmasından ziyade, hukuki geçerliliği tartışılan bir aylık görevden uzaklaştırma kararı niteliği taşıyor.
MAHKEMENİN DEMİR KAPISINDAKİ ZİNCİR KESİLDİ
Günün en dikkat çekici gelişmelerinden biri mahkeme girişinde yaşandı.
Polonya'nın Wirtualna Polska ve Polskie Radio kuruluşlarının aktardığına göre Bogdan Święczkowski, mahkeme binasının bulunduğu alana girmek istediğinde kapının kapalı olduğunu gördü.
Święczkowski, çevresindeki kişilere levye bulunup bulunmadığını sordu.
Ardından göstericiler arasından kendisini çilingir olarak tanıtan bir kişi kapıya yöneldi. Elektrikli kesme aletinin kullanıldığı girişimde kapıdaki zincir kesildi.
Święczkowski, kapının açılması girişiminin kendi talimatıyla gerçekleştirildiğini belirtti.
Kapıdaki engelin kaldırılmasının ardından mahkeme yerleşkesine giren Święczkowski, polislerin oluşturduğu güvenlik hattıyla karşılaştı.
Kimliğini göstererek mahkeme binasına alınmasını isteyen Święczkowski'nin bu aşamada binaya giremediği bildirildi.
Bu olay, mahkemenin yerleşkesi ile bina girişinin kontrolünün ayrı ayrı tartışma konusu olduğunu da gösterdi.
POLİS MAHKEME BİNASINA GİRDİ Mİ?
Polonya basınında en çok tartışılan konulardan biri, polis ekiplerinin Anayasa Mahkemesi binasına girip girmediği oldu.
Muhalefete yakın TV Republika ve Niezalezna, polislerin mahkeme binasına girdiğini ve güvenlik personeline müdahale edildiğini ileri sürdü.
Ancak Varşova Polisi bu bilgileri reddetti.
Polis tarafından yapılan açıklamada, ekiplerin mahkemenin bulunduğu yerleşkede güvenlik önlemleri aldığı, fakat binanın içine girmediği belirtildi.
Polonya Radyosu, Anadolu Ajansı ve Wirtualna Polska da polis yetkililerinin bu açıklamasını aktardı.
Polis ayrıca Anayasa Mahkemesinin kendi güvenlik görevlilerinin zorla dışarı çıkarıldığı yönündeki haberleri de yalanladı.
POLİS NEDEN MAHKEME ÇEVRESİNE GÖNDERİLDİ?
Polonya makamlarına göre polislerin görevlendirilmesi, Anayasa Mahkemesi çevresindeki güvenlik riskleriyle bağlantılı.
Hâkim Anna Korwin-Piotrowska'nın, mahkemedeki yargıçların ve çalışanların güvenliğinin tehlikeye girebileceğine ilişkin polis makamlarına bildirimde bulunduğu açıklandı.
Adalet Bakanı ve Başsavcı Waldemar Żurek'in de devam eden protestolar nedeniyle mahkemenin güvenliğine ilişkin talepte bulunduğu bildirildi.
Polis, bu başvurular üzerine kamu düzenini sağlamak için harekete geçildiğini savundu.
Muhalefet ise güvenlik gerekçesinin mahkemenin yönetimine müdahale amacıyla kullanıldığını ileri sürdü.
ÜÇ KİŞİ GÖZALTINA ALINDI
Anayasa Mahkemesi önünde toplanan göstericilerle polis arasında gerginlik yaşandı.
Varşova Polisi, mahkemenin çevresindeki çitleri aşarak yerleşkeye giren üç kişinin gözaltına alındığını açıkladı.
Gözaltına alınanlar hakkında Polonya Ceza Kanunu'nun 193. maddesi kapsamında işlem yapılacağı belirtildi.
Polis, gösteriler sırasında görevlilere tehlikeli nesnelerin atıldığını da duyurdu.
Protestolar nedeniyle mahkeme çevresindeki güvenlik önlemleri artırılırken bölgedeki bazı geçişler sınırlandırıldı.
CUMHURBAŞKANI NAWROCKİ UÇAĞINI GERİ ÇEVİRDİ
Mahkeme çevresindeki olayların ardından Polonya Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki'den beklenmedik bir karar geldi.
Senegal'e resmî ziyaret gerçekleştirmek üzere yola çıkan Nawrocki, henüz yolculuk devam ederken ülkesine dönmeye karar verdi.
Cumhurbaşkanlığı tarafından yayımlanan açıklamada, kararın Anayasa Mahkemesinde yaşanan gelişmeler nedeniyle alındığı doğrulandı.
Nawrocki, sosyal medya paylaşımında şu ifadeleri kullandı:
"Böyle bir anda Cumhurbaşkanı Polonya'da olmalı. Senegal uçuşumu yarıda kesiyorum. Geri dönüyorum."
Polonya basınındaki uçuş takip verilerine dayanan haberlerde, Cumhurbaşkanlığı uçağının İspanya üzerindeyken yön değiştirdiği aktarıldı.
TUSK HÜKÜMETİNDEN HUKUKUN ÜSTÜNLÜĞÜ AÇIKLAMASI
Polonya Başbakanı Donald Tusk, yaşanan gelişmelere ilişkin sosyal medya hesabından açıklama yaptı.
Tusk, hükümetinin önceki iktidar döneminde yaşandığını savunduğu hukuka aykırılıkları gidermeye çalıştığını belirtti.
Başbakan, açıklamasında şu ifadeleri kullandı:
"Hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etmek görevimizdir. Yıllarca süren PiS'in (Hukuk ve Adalet Partisi) hukuksuzluğundan sonra bu, zorlu, bazen acı verici bir süreçtir ve kararlı bir eylem gerektirir. Başka yol yoktur."
Tusk hükümeti, mevcut parlamentonun seçtiği yargıçların Anayasa Mahkemesinde görev yapabilmesi gerektiğini savunuyor.
Başbakan, Cumhurbaşkanı Nawrocki'nin bazı yargıçların yeminlerini kabul etmemesini de daha önce eleştirmişti.
MUHALEFETTEN 'DARBE' SUÇLAMASI
Hükümetin açıklamaları, ana muhalefetteki Hukuk ve Adalet Partisinin (PiS) sert tepkisiyle karşılaştı.
Parti lideri Jarosław Kaczyński, mahkeme önünde yaşananları anayasal düzene yönelik müdahale olarak nitelendirdi.
Kaczyński, hükümeti Anayasa Mahkemesini polis gücüyle kontrol altına almaya çalışmakla suçladı.
PiS yöneticileri, protestoların devam etmesi çağrısında bulundu.
Eski Başbakan Mateusz Morawiecki ve eski Anayasa Mahkemesi Başkanı Julia Przyłębska da mahkeme çevresinde toplanan isimler arasında yer aldı.
MAHKEMENİN İNTERNET SİTESİNDE DE KRİZ ÇIKTI
Polonya'da Anayasa Mahkemesinin kim tarafından yönetildiğine ilişkin anlaşmazlık, kurumun resmî iletişim kanallarına da yansıdı.
Mahkemenin internet sitesinde Święczkowski ile Sochański'nin görevlerine ara verildiğine ilişkin duyuru yayımlandıktan sonra kurumun X hesabından farklı bir açıklama yapıldı.
Söz konusu açıklamada internet sitesinin hukuka aykırı biçimde ele geçirildiği savunuldu.
Ayrıca Święczkowski'nin başkan, Sochański'nin ise başkan yardımcısı olarak görevlerine devam ettiği ileri sürüldü.
Açıklamada Anna Korwin-Piotrowska'nın Anayasa Mahkemesi yargıcı olmadığı da iddia edildi.
Böylece mahkemenin internet sitesi ile sosyal medya hesabında birbirini reddeden açıklamalar yer aldı.
ADALET BAKANLIĞINDAN 50 CİLTLİK DOSYA
Polonya Adalet Bakanı ve Başsavcısı Waldemar Żurek, mahkeme yönetimindeki tartışmalar sürerken yeni bir adli girişimde bulundu.
Żurek, Święczkowski ve Sochański'nin dokunulmazlıklarının kaldırılmasına yönelik beş başvuru hazırladıklarını açıkladı.
Polonya basınında yer alan bilgilere göre:
- Dört başvuru Bogdan Święczkowski hakkında hazırlandı.
- Bir başvuru Bartłomiej Sochański'yi kapsadı.
- Başvuruların toplam uzunluğu 224 sayfa olarak açıklandı.
- İlgili soruşturma belgelerinin 50 ciltten oluştuğu bildirildi.
Söz konusu dosyalar, mahkeme içinde en uzun yargıçlık kıdemine sahip olduğu belirtilen Anna Korwin-Piotrowska'ya iletildi.
HUKUKÇULARDAN UZAKLAŞTIRMA KARARINA İTİRAZ
Polonya'daki tartışma yalnızca hükümet ve muhalefet arasında yaşanmıyor. Bazı hukukçular da Anayasa Mahkemesi yönetimine ilişkin işlemlerin hukuki dayanağını sorguluyor.
Varşova Üniversitesi hukukçularından Prof. Marcin Matczak, Święczkowski hakkında verilen uzaklaştırma kararına karşı çıktı.
Matczak, Święczkowski'nin Anayasa Mahkemesi başkanlığını yürütme biçimine yönelik eleştirilerini sürdürmekle birlikte, görevden uzaklaştırma işlemi için gösterilen hukuki dayanağın yeterli olmadığını savundu.
Hukukçuya göre genel mahkemelere ilişkin düzenlemelerin Anayasa Mahkemesine uygulanması ciddi hukuki sorunlar doğuruyor.
Kararı alan taraf ise 130. maddeye yapılan atıfların Anayasa Mahkemesi yargıçları bakımından da uygulanabileceğini savunuyor.
POLONYA'DA ANAYASA MAHKEMESİ KRİZİ NEDEN ÇIKTI?
Polonya'da Anayasa Mahkemesine ilişkin anlaşmazlığın geçmişi, önceki hükümetin görev yaptığı dönemdeki yargı düzenlemelerine uzanıyor.
2015-2023 yılları arasında ülkeyi yöneten PiS iktidarının yargıç atamaları ve mahkemenin yapısıyla ilgili kararları, Avrupa Birliği kurumlarıyla da anlaşmazlıklara yol açmıştı.
Donald Tusk hükümeti, 2023'te iktidara gelmesinin ardından yargının bağımsızlığını yeniden güçlendirmeyi hedeflediğini açıkladı.
Ancak Anayasa Mahkemesinin üyelik yapısı konusunda anlaşma sağlanamadı.
Mevcut parlamentonun seçtiği bazı yargıçların yemin süreci, Cumhurbaşkanı Nawrocki tarafından tamamlanmadı.
Bogdan Święczkowski de söz konusu yargıçların mahkemede görev yapmasına izin vermedi.
Hükümet bu durumu Anayasa Mahkemesinin çalışmasının engellenmesi olarak değerlendirirken muhalefet, gerekli anayasal şartların yerine getirilmediğini savunuyor.
3 KASIM'DA YENİ TOPLANTI PLANLANIYOR
Mahkeme yönetimini devraldığını açıklayan Anna Korwin-Piotrowska, Anayasa Mahkemesi Genel Kurulunu 3 Kasım 2026 Salı günü toplantıya çağırdığını duyurdu.
Toplantının gündemindeki başlıklardan birinin mahkemenin 2027 yılı bütçe taslağı olması bekleniyor.
Korwin-Piotrowska, seçilmiş yargıçların çalışmalara katılmasının engellenmesi nedeniyle bütçe hazırlık sürecinin de aksadığını savundu.
Hâkim, Cumhurbaşkanı Nawrocki ve diğer siyasi aktörlere gerilimin düşürülmesi çağrısında bulundu.
