Türkiye ile Azerbaycan arasında ekim ayında yaşanan gelişmeler, iki ülkenin ilişkilerinde karşılıklı tepkiler ile diplomatik temasları aynı gündemde buluşturdu. Okul kıyafetleri üzerinden başlayan tartışmaları, 31 Türkiye vatandaşına getirilen giriş yasağı ve Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Oktay Saral'ın görevden ayrılması izledi. Aynı dönemde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, İlham Aliyev'i Ankara'ya davet etti. Ancak Azerbaycan lideri, 30 Ekim'deki Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Zirvesi'ne katılmadı. Peki, 21-30 Ekim arasında neler yaşandı, hangi sorular hâlâ yanıt bekliyor?
ANKARA İLE BAKÜ ARASINDAKİ TARTIŞMA NASIL BAŞLADI?
Türkiye ile Azerbaycan arasında ekim ayının ortalarında başlayan tartışmaların merkezinde, Azerbaycan'daki eğitim kurumlarında uygulanan kıyafet kuralları yer aldı. Bazı başörtülü öğrencilerin okullara alınmadığı yönündeki haberler Türkiye'de tepkilere neden olurken Bakü yönetimi, Türkiye'den gelen bazı açıklamaları iç işlerine müdahale olarak değerlendirdi. Azerbaycan tarafı, ülkede genel bir başörtüsü yasağı bulunmadığını, meselenin okullardaki kıyafet düzenlemeleriyle ilgili olduğunu savundu. Karşılıklı eleştiriler kısa sürede siyasi gündeme taşındı.
21 EKİM'DE NE OLDU? YASAK KARARI VE TELEFON GÖRÜŞMESİ
Azerbaycan Dışişleri Bakanlığı, 21 Ekim'de aralarında siyasetçi, gazeteci ve yazarların bulunduğu 31 Türkiye vatandaşının ülkeye girişini yasakladığını duyurdu. Bakanlık, kararın gerekçesi olarak Azerbaycan'ın egemenliğini, millî güvenliğini ve anayasal düzenini hedef aldığını savunduğu sosyal medya paylaşımlarını gösterdi. Ancak kişilerin hangi ifadeleri nedeniyle ayrı ayrı yasak kapsamına alındığı açıklanmadı.
Aynı gün Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Azerbaycan Cumhurbaşkanı Aliyev telefonda görüştü. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığına göre liderler, ikili ilişkiler ile bölgesel ve uluslararası gelişmeleri değerlendirdi. Erdoğan, Azerbaycan'ın bağımsızlığının 35'inci yıl dönümünü kutlayarak Aliyev'i Ankara'daki TDT Zirvesi'ne davet etti.
Peki, giriş yasağı kararı bu görüşmede ele alındı mı? İki liderin görüşmesine ilişkin kamuoyuna yapılan açıklamada bu sorunun yanıtı yer almadı.
OKTAY SARAL NEDEN GÖREVDEN AYRILDI?
Azerbaycan'daki okul kıyafeti uygulamalarını eleştiren Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Oktay Saral'ın görevden ayrılması da tartışmaların sürdüğü dönemde gündeme geldi. Saral, 13 Ekim'deki sosyal medya paylaşımında "Azerbaycan'da başörtülü öğrencilerin eğitim hakkının engellenmesi kabul edilemez. Bu çağda böylesi bir anlayışa asla geçit verilmemelidir" ifadelerini kullanmıştı.
25 Ekim'de gazeteci Talat Atilla'ya konuşan Saral, görevden ayrılışının Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın talimatıyla gerçekleştiğini söyledi. Azerbaycan hakkındaki açıklamalarının kararda etkili olup olmadığı sorusuna ise "Evet, öyle görünüyor" yanıtını verdi. Saral, 26 Ekim'de sosyal medya hesabından istifa ettiğini duyurdu. Cumhurbaşkanlığından görevden ayrılışın gerekçesine ilişkin ayrı bir resmî açıklama yapılmadı.
29 EKİM'DE ALİYEV'DEN NASIL BİR MESAJ GELDİ?
Ankara'daki zirveden bir gün önce Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı dolayısıyla Erdoğan'a kutlama mesajı gönderdi. Azerbaycan Cumhurbaşkanlığının yayımladığı mesajda iki ülke arasındaki tarihî dostluk ve kardeşlik bağları vurgulandı. Aliyev, 2021'de imzalanan Şuşa Beyannamesi ile ilişkilerin müttefiklik düzeyine ulaştığını hatırlattı.
Aynı gün Azerbaycan basını, Aliyev'in Ankara'daki zirveye katılmayacağını duyurdu. Gerekçe olarak Bakü'de önceden planlanan FIFA U-15 Dünya Kupası ve Festivali'nin kapanış programı gösterildi. Buna karşın diplomatik temaslar sürdü. Azerbaycan Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov, Ankara'daki TDT Dışişleri Bakanları Konseyi Toplantısı'na katılarak Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ile görüştü.
ALİYEV ANKARA'YA GELMEDİ, PEKİ AZERBAYCAN?
Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın ev sahipliğinde 30 Ekim'de düzenlenen TDT 13. Devlet Başkanları Konseyi Zirvesi'ne İlham Aliyev katılmadı. Azerbaycan'ı Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov temsil ederken toplantıda Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan liderleri ile Türkmenistan ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti temsilcileri de yer aldı.
Ticaret, enerji, ulaştırma ve bölgesel işbirliğinin ele alındığı zirvenin gündeminde TDT dönem başkanlığının Azerbaycan'dan Türkiye'ye devredilmesi de bulunuyordu.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, açılış konuşmasında Türk devletleri arasındaki birlikteliğe vurgu yaparak "Türk dünyasının aile fotoğrafında ayrılığa, gayrılığa, ihtilafa yer yoktur. Hepimiz biriz, beraberiz, ezelden ebede kadar inşallah kardeşiz" dedi. Erdoğan'ın konuşmasında Aliyev'in toplantıya katılmamasına yönelik doğrudan bir değerlendirme yer almadı.
10 GÜNÜN ARDINDAN HANGİ SORULAR YANITSIZ KALDI?
21-30 Ekim arasındaki gelişmeler, Ankara ile Bakü arasında siyasi tartışmalar yaşanırken diplomatik temasların da devam ettiğini gösterdi. Bir tarafta okul kıyafeti tartışmaları, giriş yasağı ve Saral'ın görevden ayrılması bulunurken diğer tarafta liderlerin telefon görüşmesi, Cumhuriyet Bayramı mesajı ve dışişleri bakanlarının buluşması yer aldı.
Ancak bu gelişmelerin ardından yanıt bekleyen sorular da var. Azerbaycan'ın 31 Türkiye vatandaşına getirdiği giriş yasağı iki ülke arasında görüşüldü mü? Okul kıyafetlerine ilişkin anlaşmazlığın çözümü için ortak bir adım atıldı mı? Aliyev'in Bakü'deki programı Erdoğan'ın 21 Ekim'deki davetinden önce mi kesinleşti? Ankara'ya gelemeyeceği Türk tarafına ne zaman bildirildi?
En çok merak edilen konu ise Aliyev'in zirveye katılmamasının iki ülke arasında yaşanan tartışmalarla bağlantılı olup olmadığı. Bu yönde doğrulanmış bir açıklama bulunmadığından kararın diplomatik gerilimden kaynaklandığı söylenemiyor.
Son 10 günlük süreçte ortaya çıkan tablo, siyasi anlaşmazlıklara rağmen Ankara ile Bakü arasındaki resmî iletişimin kesilmediğini gösteriyor. Bununla birlikte giriş yasağının geleceği, Saral'ın görevden ayrılışının gerekçesi ve Aliyev'in zirveye katılmama kararına ilişkin bazı ayrıntılar henüz açıklığa kavuşmuş değil.
