ABD Başkanı Donald Trump'ın damadı ve üst düzey danışmanı Jared Kushner, Gazze'deki ateşkes sürecini yeniden hareketlendirmeyi amaçlayan yoğun diplomasi trafiği kapsamında Mısır'daki temaslarının ardından İsrail'e geçti. Kushner'in İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile yapacağı görüşmenin merkezinde, ABD destekli Gazze planının ikinci aşaması bulunuyor.
Kushner, Kahire'de Hamas'ın üst düzey isimlerinden Halil el-Hayya ile nadir görülen doğrudan görüşmelerden birini gerçekleştirdi. Görüşmelere Gazze Barış Kurulu Yüksek Temsilcisi Nikolay Mladenov ve diğer yetkililer de katıldı. Hamas tarafının silahsızlanma sürecine ilişkin bir yol haritasını değerlendirmeye açık olduğu, ancak bunun kalıcı ateşkes, İsrail'in çekilmesi ve Gazze yönetiminin teknokrat bir yapıya devredilmesiyle bağlantılı olmasını istediği bildirildi.
KUSHNER, HAMAS TEMASLARININ ARDINDAN NETANYAHU İLE GÖRÜŞECEK
Kushner'in İsrail temaslarında Tony Blair ve Nikolay Mladenov'un da yer alması bekleniyor. Görüşmelerin ana gündemini ABD destekli 15 maddelik yol haritasının uygulanması oluşturuyor. Plan, Hamas'ın askeri kapasitesinin tasfiye edilmesini, Gazze'nin yönetiminin bağımsız bir Filistinli teknokrat yapıya devredilmesini ve buna paralel olarak İsrail ordusunun aşamalı biçimde çekilmesini öngörüyor.
Ancak İsrail Başbakanı Netanyahu, planın mevcut biçimine karşı çıkıyor. Netanyahu, İsrail'in herhangi bir kapsamlı çekilme adımı atmadan önce Hamas'ın tamamen silahsızlandırılması gerektiğini savunuyor. Bu yaklaşım, Washington'un önerdiği eş zamanlı ve aşamalı modelle temel görüş ayrılığını oluşturuyor.
Kushner'in Netanyahu'ya özellikle iki konuda baskı yapması bekleniyor: Hamas'ın silahsızlanmaya somut biçimde başlaması karşılığında İsrail'in geri çekilme takvimini kabul etmesi ve Gazze'ye insani yardım girişinin ateşkes anlaşmasında öngörülen seviyeye çıkarılması. Axios'un aktardığına göre Hamas, Kahire görüşmelerinde askeri altyapının devreden çıkarılması konusunda ilerleme sağlanabileceği mesajı verdi ancak bunun İsrail saldırılarının sona ermesiyle bağlantılı olduğunu vurguladı.
15 MADDELİK PLANDA EN ZOR BAŞLIK SİLAHSIZLANMA VE ÇEKİLME
Gazze Barış Kurulu'nun gündemindeki 15 maddelik yol haritasının en kritik bölümü, Hamas'ın silahsızlanmasıyla İsrail ordusunun Gazze'den çekilmesinin hangi sırayla ve hangi güvence mekanizmasıyla gerçekleştirileceği.
Hamas, silahsızlanmanın tek taraflı bir süreç olmaması gerektiğini savunuyor ve İsrail'in saldırıları durdurması, ateşkesin kalıcı hale gelmesi ve ordunun daha önce belirlenen "sarı hat" konumuna çekilmesini talep ediyor. İsrail ise Hamas'ın tamamen silahsızlandırılması gerçekleşmeden geniş çaplı bir geri çekilmeye sıcak bakmıyor.
Planın bir başka önemli ayağını Gazze'nin yönetimi oluşturuyor. ABD destekli modele göre Hamas'ın siyasi ve askeri olarak Gazze yönetiminden çekilmesi, yönetimin Filistinli teknokratlardan oluşacak yeni bir yapıya devredilmesi ve daha sonra yeniden inşa sürecinin başlatılması hedefleniyor.
Netanyahu'nun planı reddetmesi bölgedeki bazı Arap ülkelerinin de tepkisine yol açtı. Associated Press'e göre Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Ürdün dahil bazı bölge ülkeleri İsrail'in tutumunun süreci tıkadığını savunarak Washington'un daha aktif baskı kurmasını istedi.
ATEŞKES 10 EKİM 2025'TE BAŞLADI, İKİNCİ AŞAMA TIKANDI
Gazze'deki mevcut diplomatik sürecin temeli 10 Ekim 2025'te yürürlüğe giren ateşkese dayanıyor. İlk aşamada rehine ve tutuklu takasının gerçekleştirilmesi, İsrail birliklerinin belirli hatlara çekilmesi ve Gazze'ye insani yardımın artırılması öngörülmüştü. Ateşkes 10 Ekim günü öğle saatlerinde resmen yürürlüğe girdi.
Birleşmiş Milletler verilerine göre ateşkesin ardından Gazze'ye ulaşan yardım miktarında önemli artış yaşandı. 10 Ekim sonrasında yalnızca ayın geri kalan bölümünde 33 bin tondan fazla yardım Gazze geçiş noktalarına ulaştırıldı. Buna rağmen BM, geçiş noktalarındaki sınırlamalar, rota değişiklikleri ve lojistik engeller nedeniyle yardım faaliyetlerinin öngörülen kapasiteye ulaşamadığını bildirdi.
İlk aşamada belirli ilerlemeler sağlanmasına rağmen anlaşmanın daha zor konuları olan Hamas'ın tamamen silahsızlandırılması, İsrail'in kapsamlı çekilmesi ve Gazze'nin savaş sonrası yönetimi çözüme kavuşmadı. Bu nedenle Kushner'in Kahire ve İsrail temasları, 10 Ekim 2025'te başlayan ateşkesin uzun süredir tıkanan ikinci aşamasını hayata geçirme girişimi olarak görülüyor.
