ABD ile İran arasında savaşı sona erdirmeye yönelik diplomatik girişimler hız kazanırken Tahran yönetiminin barış görüşmeleri için öne sürdüğü şartlar gündeme geldi. Katar aracılığıyla yürütülen dolaylı temaslarda ilerleme sağlandığı öne sürülse de taraflar arasında henüz somut bir anlaşmaya varılamadı.
ABD Başkanı Donald Trump'ın 3 Kasım'daki ara seçimlerin ardından İran'a yeni bir saldırı emri verebileceği iddiaları, diplomatik sürecin geleceğine ilişkin belirsizliği artırıyor.
Uluslararası basında, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun da yeni bir askerî operasyon için Trump'a baskı yaptığı öne sürülüyor. Tahran ise olası saldırılara karşı savaşın daha geniş bir coğrafyaya yayılabileceği uyarısında bulunuyor.
İRAN BARIŞ İÇİN 7 ŞARTTA ISRAR EDİYOR
İran yönetimi, arabulucular aracılığıyla ABD'ye ilettiği yedi şartın yerine getirilmesini talep ediyor.
Tahran'dan taleplerin tamamına ilişkin birbiriyle bütünüyle örtüşen açıklamalar gelmese de şartların, ABD ile İran arasında daha önce imzalanan 14 maddelik mutabakat zaptının bazı hükümleriyle paralellik gösterdiği belirtiliyor.
İran'ın öne çıkardığı talepler arasında deniz ablukasının kaldırılması, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması, ekonomik yaptırımların sonlandırılması, ABD'nin bölgedeki askerî varlığının azaltılması, Hürmüz Boğazı'ndaki yeni geçiş düzeninin tanınması ve savaşın tüm cephelerde durdurulması bulunuyor.
İLK ŞART DENİZ ABLUKASININ KALDIRILMASI
Tahran'ın öncelikli talebi, ABD'nin İran'a yönelik deniz ablukasını sona erdirmesi.
ABD ve İsrail'in saldırılarının ardından İran, Hürmüz Boğazı'nı gemi trafiğine kapatmış, Washington ise buna deniz ablukasıyla karşılık vermişti.
17 Haziran'da imzalanan çerçeve anlaşmanın ardından İran boğazı yeniden açmış, ABD de ablukayı kaldırmıştı.
Ancak anlaşmanın uygulanmasında yaşanan aksaklıklar nedeniyle İran temmuz ayında Hürmüz Boğazı'nı yeniden kapatırken ABD deniz ablukasını tekrar yürürlüğe koymuştu.
100 MİLYAR DOLARLIK VARLIK TALEBİ
İran'ın bir diğer şartı, yurt dışında dondurulan ve yaklaşık 100 milyar dolar olduğu tahmin edilen varlıklarının serbest bırakılması.
Söz konusu varlıkların iadesi, haziran ayında imzalanan çerçeve anlaşmada yer almasına rağmen henüz uygulanmadı. Tahran yönetimi, bu adımın savaşın sona erdirilmesine yönelik sürecin bir parçası olmasını istiyor.
YAPTIRIMLARIN KALDIRILMASI VE ABD ASKERLERİNİN AZALTILMASI
İran, ABD'nin ekonomik yaptırımlarını kaldırmasını ve petrol satışına yönelik muafiyetlerin yeniden yürürlüğe girmesini talep ediyor.
Tahran ayrıca ABD'nin bölgedeki askerî varlığının azaltılmasını istiyor. Ancak bu talebin Umman Denizi'nde konuşlanan ABD donanmasını mı yoksa bölge ülkelerindeki Amerikan askerî üslerini mi kapsadığı henüz netleşmedi.
HÜRMÜZ BOĞAZI'NDA YENİ GEÇİŞ ROTASI TALEBİ
İran'ın şartları arasında Hürmüz Boğazı'nda Umman ile birlikte belirlenen yeni geçiş rotasının ABD tarafından tanınması da bulunuyor.
Tahran, alternatif rotaların kapatılmasını ve boğazdaki geçişlerin belirlenen yeni güzergâh üzerinden yapılmasını istiyor.
İran yönetimi ayrıca savaşın yalnızca kendi topraklarında değil, Lübnan dahil tüm cephelerde durdurulmasını talep ediyor.
İRAN'DAN ABD'YE İKİ EK TALEP
İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai, Al Jazeera'ye verdiği demeçte iki ek şart daha dile getirdi.
Rızai, ABD'nin İran'ın iç işlerine müdahalesine son vermesini ve Tahran yönetimine muhalif gruplarla iş birliğini bitirmesini istedi. Bu talepler, İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi'nin açıklamalarında yer almasa da üst düzey bir yetkili tarafından gündeme getirilmesi dikkati çekti.
Tahran, bazı şartlarının ABD tarafından kabul edildiğini savunurken atılan adımları yetersiz buluyor. İran yönetimi, taleplerinin eksiksiz karşılanması hâlinde Hürmüz Boğazı'nı iki gün içinde yeniden açacağını belirtiyor.
NÜKLEER PROGRAMDA ANLAŞMAZLIK SÜRÜYOR
ABD ile İran arasındaki görüşmelerin önündeki başlıklardan biri de Tahran'ın nükleer programı.
Washington, İran'ın yüzde 60 oranında zenginleştirdiği 400 kilogram uranyumu ülke içinde veya üçüncü bir ülkede seyreltmesini ve nükleer tesislerini uluslararası denetimlere açmasını istiyor.
İran ise nükleer programın Katar arabuluculuğundaki mevcut barış görüşmelerine dahil edilmesine karşı çıkıyor.
Tahran yönetimi, uranyumun seyreltilmesi seçeneğini tamamen reddetmese de konunun ancak uzun vadeli nükleer müzakerelerde ele alınabileceğini savunuyor.
Katar'ın arabuluculuğunda yürütülen dolaylı görüşmelerde henüz somut bir anlaşmaya varılamadı. Buna karşın İranlı yetkililer, ABD'nin söylemlerindeki yumuşamayı ve diplomatik temasların sürmesini olumlu karşılıyor.
