Nepal’in Çin sınırındaki Rasuwa bölgesinde meydana gelen ve yüzlerce kişinin hayatını kaybettiği sel felaketi, Himalayalar’da iklim değişikliğinin artırdığı buzul kaynaklı afet riskini yeniden gündeme getirdi. Bilim insanları, felaketin kesin nedeninin henüz netleşmediğini belirtirken, sıcaklık artışının benzer olayların sıklığını ve şiddetini artırabileceğine dikkat çekiyor.
BUZUL ÇÖKMESİ SELİ TETİKLEMİŞ OLABİLİR
26 Ağustos’ta Rasuwa bölgesinde meydana gelen selin, Çin sınırına yakın dağlık alanda yaşanan buzul parçalanması ve ardından oluşan çığlarla bağlantılı olduğu değerlendiriliyor. Innsbruck Üniversitesi Coğrafya Enstitüsü Bölüm Başkanı Prof. Dr. Arnaud Temme, olayın kesin nedeninin henüz buzulbilimsel ya da iklim kaynaklı olarak ortaya konulmadığını belirtti. Temme’ye göre, buzul çökmesi sonrasında bir nehir vadisinin önünün kapanmasıyla göl oluşmuş, suyun oluşturduğu basıncın tıkanıklığı aşmasıyla da ani sel meydana gelmiş olabilir.
İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ AFET RİSKİNİ ARTIRIYOR
Bilim insanlarına göre Himalayalar’daki sıcaklık artışı buzulların erimesini ve kalıcı donmuş toprakların çözülmesini hızlandırıyor. Bu değişim, buzulların yapısını ve dağlık bölgelerdeki su dengesini etkileyerek buzul gölü taşkınları ve buzul çökmesi gibi afetlerin riskini artırabiliyor. Temme, Himalayalar’da sıcaklıkların yükselmesiyle birlikte buzulların ve nehir sistemlerinin yeni koşullara uyum sağlamasının uzun yıllar alacağını belirterek, bu süreçte benzer olayların yaşanabileceği uyarısında bulundu.
DAR VADİLERDE YAŞAYANLAR İÇİN BÜYÜK TEHLİKE
Buzul kaynaklı afetlerin en önemli özelliklerinden biri, olayların çok kısa sürede gelişebilmesi. İlk buzul çökmesi ile büyük bir sel arasında çok az zaman kalabildiğini belirten Temme, özellikle dar vadilerde yaşayan toplulukların büyük risk altında olduğunu ifade etti. Uzman ayrıca Himalayalar’daki izleme ve erken uyarı ağlarının yetersizliğine dikkat çekti. Küresel ısınmanın devam etmesi halinde bu tür olayların daha sık ve daha yıkıcı hale gelebileceği uyarısında bulundu.
HİMALAYALAR’DA İLK DEĞİL
Nepal ve çevresindeki ülkelerde geçmişte de buzul göllerinin ani şekilde boşalması ve buzulların çökmesi sonucu büyük felaketler yaşandı. 1981’de Nepal’de Cirenmaco buzul gölünün taşması 200’den fazla kişinin ölümüne neden oldu. 1985’te Everest bölgesindeki Dig Tsho buzul gölünün ani boşalması ise yaklaşık 5 milyon metreküp suyun birkaç saat içinde vadilere akmasına yol açtı. Butan’da 1994’te Luggye Tsho buzul gölünün taşması 21 kişinin ölümüne neden olurken, 2002’de Rusya’nın Kafkas Dağları’ndaki Kolka Buzulu’nun çökmesi sonucu 125’ten fazla kişi hayatını kaybetti.
HUASCARAN FELAKETİ TARİHE GEÇTİ
Buzul ve kaya çığlarının oluşturduğu en ağır felaketlerden biri de Peru’da yaşandı. 1962’de Huascaran Dağı’nın kuzeyinden kopan yaklaşık 10 milyon metreküplük buz ve kaya kütlesi, 9 yerleşim yerinde büyük yıkıma neden oldu. 4 bin ila 5 bin kişinin yaşamını yitirdiği olayın ardından Huascaran, 1970’te çok daha büyük bir felakete sahne oldu. 31 Mayıs 1970’te meydana gelen 7,9 büyüklüğündeki deprem, devasa bir buz, kaya ve kar çığını tetikledi. Çığ Yungay kentine ulaşarak tarihin en ölümcül buz ve kaya çığı felaketlerinden birine yol açtı.
NEPAL’DE ARAMA KURTARMA ÇALIŞMALARI SÜRÜYOR
Rasuwa’daki son felakette can kaybının 350’nin üzerine çıktığı bildirildi. Kayıp kişilerin bulunması için arama kurtarma çalışmaları devam ediyor. ABD Jeolojik Araştırmalar Merkezi de bölgede meydana gelen 5,2 büyüklüğündeki sismik hareketin buzul çökmesiyle bağlantılı olabileceğini belirtti. Uzmanlar, Nepal’deki son felaketin doğrudan iklim değişikliğinden kaynaklandığını söylemek için henüz yeterli veri bulunmadığını vurgularken, Himalayalar’da artan sıcaklıkların buzul kaynaklı afet riskini büyüttüğüne dikkat çekiyor.
