Rusya-Ukrayna savaşının sona erdirilmesine yönelik diplomatik temaslar sürerken Moskova ve Kiev'den gelen gelişmeler barış ihtimalini yeniden gündeme taşıdı. Rus basınında Kremlin'in iktidar partisi milletvekillerine savaş sonrası döneme hazırlanmaları yönünde talimat verdiği öne sürüldü. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ise ABD'li müzakerecilerin, NATO üyeliği karşılığında Ukrayna'nın Donbas'tan çekilmesi ihtimalini gündeme getirdiğini açıkladı. Ancak iki gelişme arasında doğrudan bağlantı bulunduğu doğrulanmazken taraflar arasında savaşın sona erdirilmesine yönelik kesinleşmiş bir anlaşma da bulunmuyor.
KREMLİN'DEN SAVAŞ SONRASINA HAZIRLIK TALİMATI İDDİASI
Rusya'nın Vedomosti gazetesinin 16 Kasım'da yayımladığı habere göre Kremlin yetkilileri, iktidardaki Birleşik Rusya Partisi milletvekillerinden savaş sonrası döneme yönelik hazırlık yapmalarını istedi. İddianın, 13-14 Kasım tarihlerinde Moskova yakınlarındaki Senej merkezinde düzenlenen seminerde gündeme geldiği belirtildi. Kremlin yetkililerinin de katıldığı toplantıda, savaşın sona ermesinin ardından ortaya çıkabilecek toplumsal ve siyasi gelişmelerin ele alındığı aktarıldı.
Seminerde özellikle cepheden dönecek askerlerin toplumsal yaşama yeniden uyum sağlaması, savaş sonrasındaki sosyal koşullar ve siyasi süreçlere yönelik planlamalar üzerinde durulduğu bildirildi. Rus yönetiminin bu konuları gündemine alması, Moskova'nın savaş sonrası döneme ilişkin hazırlıklarına yönelik tartışmaları beraberinde getirdi.
Vedomosti'nin gündeme taşıdığı iddialar Meduza, Novaya Gazeta Europe ve The Moscow Times tarafından da haberleştirildi. Ancak bu yayınların temel dayanağını Vedomosti'nin kaynaklarına dayandırdığı bilgiler oluşturuyor. Kremlin'in savaşı sona erdirmeye yönelik resmî karar aldığına veya barış anlaşması için tarih belirlediğine ilişkin doğrulanmış bir açıklama bulunmuyor.
NATO ÜYELİĞİ KARŞILIĞINDA DONBAS FORMÜLÜ GÜNDEMDE
Diplomatik görüşmelerin diğer önemli başlığını Ukrayna'nın NATO üyeliği ve Donbas bölgesinin geleceği oluşturuyor. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, 14 Kasım'da yaptığı açıklamada ABD'li müzakerecilerin, Ukrayna'nın NATO üyeliği karşılığında Donbas'ta halen kontrol ettiği bölgelerden çekilip çekilmeyeceği ihtimalini gündeme getirdiğini belirtti.
ABD tarafından görüşmeler sırasında gündeme getirildiği belirtilen bu seçenek, Ukrayna'nın toprak bütünlüğü ile gelecekteki güvenlik garantilerini aynı müzakere başlığında buluşturuyor. Ancak Zelenskiy'nin açıklaması, Kiev yönetiminin Donbas'tan çekilmeyi kabul ettiği veya Washington'ın taraflarla kesinleşmiş bir anlaşmaya vardığı anlamına gelmiyor. Söz konusu formülün uygulanmasına yönelik resmî bir mutabakat bulunmuyor.
Ukrayna'nın doğusundaki Donetsk ve Luhansk bölgelerini kapsayan Donbas, savaşın başlıca anlaşmazlık alanlarından biri olmayı sürdürüyor. Rusya, 2022 yılında bu bölgeleri ilhak ettiğini duyurmuş ancak söz konusu ilhak uluslararası toplumun büyük bölümü tarafından tanınmamıştı. Donbas'ın geleceği, Ukrayna'nın egemenliği ve toprak bütünlüğü açısından önem taşırken NATO üyeliği de ülkenin uzun vadeli güvenlik garantileri bakımından görüşmelerin temel konuları arasında bulunuyor.
Bu nedenle Donbas'tan çekilme karşılığında NATO üyeliği ihtimali, yalnızca cephedeki askerî kontrol alanlarını değil, Ukrayna'nın gelecekteki güvenlik düzenini de ilgilendiriyor. Bununla birlikte tarafların toprakların statüsü ve güvenlik garantileri konusunda ortak bir noktaya ulaştığına ilişkin doğrulanmış bilgi bulunmuyor.
BARIŞ GÖRÜŞMELERİNDE NELER YAŞANDI, SAVAŞ BİTİYOR MU?
Rusya'nın 24 Şubat 2022'de Ukrayna'ya yönelik geniş çaplı askerî harekât başlatmasının ardından devam eden savaşta diplomatik çözüm girişimleri farklı dönemlerde yeniden gündeme geldi. Savaşın sona erdirilmesine yönelik görüşmelerde toprakların statüsü, güvenlik garantileri ve esir değişimi gibi konular öne çıktı.
2026 yılının ocak ve şubat aylarında ABD arabuluculuğunda Abu Dabi'de gerçekleştirilen görüşmelerde taraflar arasında 157'şer savaş esirinin karşılıklı değişimi konusunda uzlaşma sağlandı. Ancak bu temaslar, savaşın sona erdirilmesine yönelik kapsamlı bir barış anlaşmasıyla sonuçlanmadı.
10-11 Kasım'da Abu Dabi'de yeniden bir araya gelen Rusya, Ukrayna ve ABD heyetleri, esirlerin serbest bırakılması ve savaşın sona erdirilmesine ilişkin başlıkları görüştü. Görüşmelerde bazı konularda ilerleme sağlandığı belirtilirken taraflar arasındaki toprak anlaşmazlıkları ve güven sorunu çözülemedi.
Diplomatik temaslar 12 Kasım'da da devam etti. ABD temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner'in Moskova'da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Dublin'de ise Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ile görüşmesi, müzakere sürecindeki temasların devamını oluşturdu. Görüşmelerde Avrupa'nın sonraki müzakerelere katılması konusu da gündeme geldi.
Bu temasların ardından 13-14 Kasım'da Rusya'da iktidar partisi milletvekillerinin katıldığı seminerde savaş sonrası hazırlıkların ele alındığı öne sürüldü. Aynı dönemde Zelenskiy'nin NATO üyeliği karşılığında Donbas'tan çekilme seçeneğinin konuşulduğunu açıklaması, diplomatik çözüm ihtimaline yönelik tartışmaları yeniden gündeme getirdi.
16 Kasım'da Vedomosti'nin Kremlin'in savaş sonrasına hazırlık yapılmasını istediği yönündeki haberi yayımlamasıyla Moskova'nın siyasi planlamaları da tartışılmaya başlandı. Ancak Rusya'daki hazırlık iddiası ile ABD'nin gündeme getirdiği Donbas seçeneği arasında doğrudan bağlantı bulunduğu doğrulanmadı.
17 Kasım 2026 itibarıyla Rusya ve Ukrayna arasında savaşın sona erdirilmesine yönelik taraflarca kabul edilmiş resmî bir anlaşma bulunmuyor. Kalıcı barış sağlanabilmesi için Donbas başta olmak üzere tartışmalı bölgelerin statüsü, Ukrayna'nın güvenlik garantileri ve diğer müzakere başlıklarında uzlaşmaya varılması gerekiyor. Kremlin'in savaş sonrası hazırlık yaptığı iddiası ve NATO üyeliği karşılığında Donbas formülünün gündeme gelmesi, diplomatik sürecin devam ettiğini gösterse de savaşın ne zaman sona ereceğine ilişkin kesinleşmiş bir karar bulunmuyor.