ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, 19 Kasım'da Çin'de bir araya gelmeye hazırlanıyor. Nükleer silahların azaltılması ve İran meselesinin ele alınacağı üçlü görüşme, küresel güvenliğin geleceğine ilişkin önemli soruları gündeme taşıdı. ABD ile Rusya arasındaki son büyük nükleer silah kontrol anlaşmasının sona erdiği bir dönemde yapılacak zirvede yeni bir uzlaşma sağlanabilecek mi? Çin böyle bir anlaşmaya katılmaya hazır mı? Washington yönetimi ise toplantıdan hemen somut bir sonuç beklemediğini açıkladı.
ÜÇ LİDER NEDEN ŞİMDİ BİR ARAYA GELİYOR?
Beyaz Saray, Donald Trump'ın Çin'in Shenzhen kentinde düzenlenecek Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamında Şi Cinping ve Vladimir Putin ile üçlü görüşme gerçekleştireceğini duyurdu. 19 Kasım'da yapılması planlanan toplantı, dünyanın en büyük üç nükleer gücünün liderlerini ilk kez bu formatta buluşturacak. Görüşmenin gündeminde nükleer silahların azaltılması ve İran bulunuyor.
Zirvenin zamanlaması da dikkat çekiyor. ABD ile Rusya arasında stratejik nükleer silahları sınırlandıran New START Anlaşması, 5 Şubat 2026'da sona erdi. Böylece iki ülkenin stratejik nükleer kapasitesine yönelik anlaşmadan kaynaklanan bağlayıcı sınırlamalar ortadan kalktı. Washington yönetimi, yeni bir silah kontrolü düzenlemesinin yalnızca ABD ve Rusya'yı değil, Çin'i de kapsaması gerektiğini savunuyor.
NÜKLEER SİLAHLARDA ANLAŞMA MÜMKÜN MÜ?
Üçlü görüşmenin en önemli sorusu, ülkelerin nükleer cephaneliklerini sınırlandıracak ortak bir zeminde buluşup buluşamayacağı. Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsünün (SIPRI) Ocak 2026 tahminlerine göre dünya genelinde 12 bin 187 nükleer savaş başlığı bulunuyor. Toplam envanterin yaklaşık 5 bin 420'si Rusya'ya, 5 bin 42'si ABD'ye ve 620'si Çin'e ait.
Bu rakamlar, üç ülkenin nükleer kapasiteleri arasındaki farkı ortaya koyuyor. ABD ve Rusya en büyük cephaneliklere sahipken Çin, nükleer kapasitesini artırmasına rağmen iki ülkenin gerisinde bulunuyor. Pekin yönetimi de bu farklılığa işaret ederek ABD ve Rusya ile aynı koşullarda yürütülecek üçlü silah kontrolü görüşmelerine mesafeli yaklaşıyor.
Bu durum, olası bir anlaşmanın nasıl şekilleneceği sorusunu gündeme getiriyor. Üç ülkeye aynı sınırlamalar mı uygulanacak, yoksa mevcut nükleer kapasiteleri dikkate alınarak farklı yükümlülükler mi belirlenecek? Tarafların bu konularda uzlaşmaya vardığına ilişkin henüz bir açıklama yapılmadı.
İRAN MASADAYKEN UKRAYNA NEDEN GÜNDEMDE YOK?
Beyaz Saray'ın açıkladığı gündeme göre Trump, Şi ve Putin görüşmesinde İran meselesi de ele alınacak. Washington'un İran'a ilişkin gelişmeleri Moskova ve Pekin ile değerlendirmek istemesi, görüşmenin yalnızca nükleer silahların sınırlandırılmasıyla ilgili olmayacağını gösteriyor. Ancak üç ülkenin İran konusunda ortak bir yaklaşım geliştirip geliştiremeyeceği belirsizliğini koruyor. Toplantıdan bu başlıkta somut bir karar çıkacağına yönelik herhangi bir duyuru yapılmadı.
Diğer yandan Rusya-Ukrayna savaşının görüşmenin planlanan gündeminde bulunmaması dikkat çekti. ABD'li yetkililer, Ukrayna konusunda ayrı bir diplomatik süreç yürütüldüğünü ve Çin'in bu görüşmelerin tarafı olmadığını belirtti. Bu açıklama başka bir soruyu da beraberinde getiriyor: Dünyanın üç büyük gücü nükleer güvenliği görüşürken Avrupa'daki savaşın gündem dışında tutulması, daha kapsamlı bir güvenlik uzlaşmasının önünü sınırlayacak mı? Bu sorunun yanıtı, görüşmenin ardından tarafların yapacağı açıklamalarla daha belirgin hâle gelecek.
ZİRVEDEN ANLAŞMA ÇIKMAZSA NE OLACAK?
Washington yönetimi, üç liderin buluşmasından hemen bir anlaşma çıkmasını beklemiyor. İsminin açıklanmasını istemeyen üst düzey bir ABD'li yetkili, toplantıyı ülkeler arasında liderler düzeyinde yürütülecek yeni diyaloğun başlangıcı olarak değerlendirdi. Ancak diplomatik temasların başlamasıyla bağlayıcı bir nükleer silah kontrol anlaşmasına ulaşılması farklı süreçler gerektiriyor. Olası bir uzlaşmada silahların sayısı kadar denetim mekanizmaları, karşılıklı bilgi paylaşımı ve anlaşma hükümlerinin nasıl doğrulanacağı da önem taşıyacak.
Trump'ın Asya programı kapsamında Şi Cinping ile ayrı bir ikili görüşme yapması da planlanıyor. Bu toplantıda ABD-Çin ticari ilişkileri ve ekonomik konuların ele alınması bekleniyor. Üçlü zirvede ise asıl soru, liderlerin ortak bir açıklamanın ötesine geçerek nükleer silahların kontrolüne yönelik somut bir müzakere süreci başlatıp başlatamayacağı olacak.
New START'ın sona ermesinin ardından yeni bir anlaşmanın yapılıp yapılmayacağı, Çin'in bu sürece hangi koşullarda katılabileceği ve İran konusunda ortak bir tutum geliştirilip geliştirilemeyeceği henüz belirsiz. ABD, Çin ve Rusya liderlerinin görüşmede vereceği mesajlar, bu soruların ne ölçüde yanıt bulacağını ve küresel güvenlik alanındaki diplomatik temasların nasıl ilerleyeceğini gösterecek.
