Ukrayna, 35 yıl önce 24 Ağustos 1991'de Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla bağımsızlığını ilan etti. Ülke, hem toprak bütünlüğünü koruma hem de Avrupa Birliği'ne (AB) üyelik hedefi için kararlı bir mücadele veriyor. Ukrayna, Avrupa'nın doğu sınırında geniş ve bereketli ovalara sahip bir ülke olarak biliniyor.
Bağımsızlık döneminin ilk Cumhurbaşkanı Leonid Kravçuk, 1994 yılına kadar görev yaparak ülkenin yönetimini üstlendi. Onun ardından gelen Leonid Kuçma, 1994'te devlet başkanı oldu ve 5 yıl görevde kaldı.
SEÇİMLER VE PROTESTOLAR
Kasım 2004'teki başkanlık seçimlerinde Batı yanlısı Viktor Yuşçenko ile Rus yanlısı Viktor Yanukoviç karşı karşıya geldi. Seçimi kazanan Yanukoviç'e yönelik itirazlar, başkent Kiev'de büyük protestolara yol açtı. Usulsüzlük yapıldığı iddialarıyla Ukrayna Parlamentosu, sonuçları iptal etti.
Aynı yılın Aralık ayında yapılan tekrar seçimlerinde Yuşçenko, ülkenin üçüncü Cumhurbaşkanı olarak göreve geldi. 2010'daki seçimlerde ise Viktor Yanukoviç yeniden iktidarı kazandı. Yanukoviç, 2013'te AB ile Ortaklık Anlaşması'nı imzalamayı erteleyince, ülke genelinde protestolar başlamıştı.
KRİM'İN İLHAKI VE SÜREÇ
Kasım 2013'te başlayan protestolar sonucunda, güvenlik güçleriyle göstericiler arasında çatışmalar yaşandı ve bu olaylar, Yanukoviç'in görevden alınmasıyla noktalandı. Yanukoviç, Rusya'ya sığınırken, iktidara Batı yanlısı siyasetçiler geçti. Şubat 2014'te Kırım Özerk Cumhuriyeti'nde Rus yanlısı gösteriler başladı ve 27 Şubat'da, yeşil üniformalı silahlı milisler Kırım Parlamentosu'nu ele geçirdi.
Kırım Parlamentosu, Rusya yanlısı silahlı güçlerin baskısıyla yarımadada referandum yapılmasını kabul etti ve 16 Mart 2014'te gerçekleştirilen referandum sonucunda Kırım, Rusya tarafından ilhak edildi.
YENİ YÖNETİM VE SAVAŞ
Ukrayna'nın yeni lideri Petro Poroşenko, 25 Mayıs 2014'te iktidara geldi ve Avrupa Birliği ile ortaklık anlaşmasının ekonomik bölümünü imzaladı. Ülkenin yönü, tamamen Avrupa'ya dönmüştü. 2019'da yapılan seçimlerde ise siyasi geçmişi olmayan aktör Volodimir Zelenskiy devlet başkanı seçildi. Zelenskiy, Batı yanlısı bir dış politika izlemeye devam etti.
Ancak Rusya, 24 Şubat 2022'de ülkenin doğusunda yaşayan Rusça konuşanların istismarına dair iddialarla Ukrayna'ya savaş açtı. Savaş, 4 yıldan fazla bir süre boyunca yoğun çatışmalarla sürüyor ve Rusya, Donetsk, Luhansk, Herson ve Zaporijya'yı ilhak ettiğini açıkladı. Ukrayna'nın Donbas, Harkiv, Sumi, Herson, Zaporijya ve Dnipropetrovsk bölgelerindeki çatışmalar tüm hızıyla sürmektedir.
Rusya, saldırılarını özellikle Donbas bölgesinde yoğunlaştırmaya devam ediyor. Donetsk bölgesinde, 2026 yılında ulaşım ve lojistik açısından stratejik bir öneme sahip olan Pokrovsk'ü ele geçiren Rus ordusu, ardından bölgedeki Konstantinivka'ya yönelerek kontrolü sağlamaya çalışıyor. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, yılın başından bu yana Ukrayna'nın 990 kilometrekarelik bir alanının işgal altında olduğunu açıkladı.
Ayrıca, bu alandan 820 kilometrekarelik bir kısmının yeniden kontrol altına alındığını belirtti. Son dönemde Ukrayna ordusu, müttefiklerinden en fazla savunma yardımı istemekte. Rus füzelerine karşı yeterince etkili bir savunma gerçekleştiremese de, Ukrayna uzun menzilli SİHA'lar geliştirerek Rusya içindeki stratejik hedeflere saldırılar düzenliyor.
DİPLOMASİDE SONUÇ ALINAMADI
Ukrayna'nın cephedeki durumu ve diplomatik çabaları, Avrupa Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri'nin desteğine bağlı durumda. Ancak ABD Başkanı Donald Trump, Mart 2025’te Ukrayna'ya yönelik askeri yardımları durduracağını ifade ederek, Kiev yönetimine Rusya ile bir anlaşma yapması için baskı uyguladı. Bu gelişmenin ardından Ukrayna'da bir barış sağlama çabaları başladı.
Ancak tarafların karşılıklı olarak kabul edilemez şartlar koyması, müzakerelerin uzun süredir ilerlemesine engel oldu. Rusya ile Ukrayna'nın görüşmeleri arasındaki mesafe oldukça büyük. Moskova, Kiev'in özellikle Donbas bölgesinde önemli toprak tavizleri vermesini talep ederken, Kremlin savaş hedeflerinden vazgeçmeyeceğini sürekli vurguluyor.
Ukrayna'nın NATO gibi savunma ittifaklarına katılmaması, Rusya'nın vazgeçmediği başka bir şarttır. Kiev ise toprak bütünlüğünü korumakta kararlı ve herhangi bir anlaşmanın güçlü güvenlik garantileri içermesini istemekte. Zelenskiy, Putin ile liderler düzeyinde bir görüşme yapma isteğini tekrar etmektedir.
Türkiye, bu süreçte önemli bir diplomatik kanal olma potansiyelini sürdürüyor. Ankara, Karadeniz'deki gemilere yönelik saldırıların sona ermesi için girişimlerde bulundu, ancak Moskova bu öneriye olumlu yanıt vermedi. Avrupa, Ukrayna'nın savunmasının güçlendirilmesi ve Rusya üzerindeki baskının devam etmesi gerektiğini savunmaya devam ediyor.
Bugün bağımsızlığının 35. yıl dönümünü Avrupa'dan gelen birçok temsilci ile birlikte kutlayan Ukrayna, son beş yılını bir savaş ortamında geçirdi. Kesin bir şekilde ifade edilmemekle birlikte, hem Ukrayna hem de Rusya tarafından kayıpların oldukça yüksek olduğu tahmin ediliyor. Birleşmiş Milletler Mülteciler Komiserliği verilerine göre, yaklaşık 10 milyon Ukraynalı yerinden edilmiş durumda bulunuyor.
Topraklarının yaklaşık beşte biri işgal altında kalan Ukrayna, toprak bütünlüğünü yeniden sağlamak, Avrupa Birliği ve NATO'ya katılarak geleceğe güvenle bakmak için hem cephede hem de diplomasi masasında mücadele ediyor.
