Türk YouTuber ve belgesel yapımcısı Ruhi Çenet’in ABD’de yaşayan Hasidik Yahudi topluluklarını konu alan yeni videosu kısa sürede uluslararası ölçekte gündem oldu.
26 Ağustos’ta yayımlanan yaklaşık 40 dakikalık “The World’s Most Secretive Jewish Community: Hasidic Jews (48 Hours Inside)” başlıklı belgesel, New York’taki Hasidik mahallelerinde iki gün boyunca yapılan çekimlerden oluşuyor.
Video, bir hafta içerisinde 35 milyon izlenmeyi aşarken 4 Eylül itibarıyla yaklaşık 39 milyon izlenmeye ulaştı.
BELGESELDE NE ANLATILIYOR?
Çenet’in belgeselinde New York’taki Hasidik toplulukların dini hayatı, aile yapısı, eğitim sistemi ve modern teknolojiyle ilişkileri ele alınıyor.
Belgeselde bazı cemaatlerde akıllı telefon, televizyon ve internet kullanımının dini gerekçelerle ciddi biçimde sınırlandırıldığı anlatılıyor.
Geniş aile yapısı, dini eğitim, günlük ibadetler ve topluluk içindeki sosyal yaşam da videonun temel başlıkları arasında yer alıyor.
Çenet ayrıca topluluk üyeleriyle röportaj yaparken Hasidik yaşamdan ayrılmış bir kadınla da görüşüyor.
VİDEO ABD'DE NASIL GÜNDEM OLDU?
Belgeselin ABD’de geniş kitlelere ulaşmasındaki önemli dönüm noktalarından biri, Amerikalı yayıncı Asmongold’un videoyu canlı yayında izlemesi oldu.
Asmongold, Çenet’in belgesel yapımını ve topluluğa erişimini överken özellikle sosyal yardım sistemine ilişkin bölümlere sert tepki gösterdi.
Yayıncının yorumları sonrasında videodan kesitler sosyal medyada hızla yayıldı ve tartışma Hasidik toplulukların yaşam tarzından çok ABD’deki sosyal yardım sistemi ve kamu kaynaklarının kullanımına kaydı.
75 BİN DOLAR TARTIŞMASI NASIL BAŞLADI?
Videonun en çok tartışılan bölümlerinden biri geniş ailelerin sosyal yardım programlarından yararlanmasına ilişkin anlatım oldu.
Belgeselde belirli gelir ve hane büyüklüğü koşullarını taşıyan yaklaşık 10 kişilik bir ailenin gıda yardımı, çocuk vergi kredisi ve sağlık hizmetleri gibi desteklerden yararlanabileceğine ilişkin örnek bir hesaplama yer aldı.
Videoda sağlık hizmetlerinin parasal karşılığının yaklaşık 75 bin dolara ulaşabileceği, diğer desteklerle birlikte toplam kamu desteğinin bazı örneklerde 100 bin dolar seviyesini aşabileceği anlatıldı.
“HER AİLE 75 BİN DOLAR ALIYOR” İDDİASI DOĞRU DEĞİL
Sosyal medyada ise bu bölüm zaman zaman bağlamından koparılarak “Her Hasidik aile devletten yılda 75 bin dolar alıyor” şeklinde paylaşıldı.
Ancak söz konusu rakam, bütün Hasidik ailelere doğrudan verilen sabit bir ödeme değil.
ABD’de sosyal yardımlar gelir düzeyi, çocuk sayısı, hane büyüklüğü, sağlık sigortasına uygunluk ve diğer kriterlere göre değişiyor. Dolayısıyla 75 bin ila 100 bin dolar arasındaki rakamların bütün Hasidik aileleri kapsayan ortalama bir ödeme olarak sunulması doğru değil.
ASMONGOLD'DAN SERT TEPKİ
Asmongold’un özellikle kamu desteğine ilişkin bölümlerde yaptığı yorumlar ABD’deki tartışmayı büyüttü.
Yayıncı, vergi gelirlerinin ekonomik hayata sınırlı katıldığını düşündüğü toplulukların yaşamını finanse etmek için kullanılmasına tepki gösterdi.
Buna karşılık bazı kullanıcılar sosyal yardım sisteminin dini kimliğe göre değil gelir, hane büyüklüğü ve uygunluk şartlarına göre işlediğini hatırlattı.
Bazı yorumcular ise tartışmanın tüm Hasidik Yahudileri tek bir yapıymış gibi hedef göstermesine tepki gösterdi.
VİDEOYA ELEŞTİRİLER DE GELDİ
Çenet’in videosu yalnızca sosyal yardım başlığı üzerinden tartışılmadı.
Bazı izleyiciler belgeselin Hasidik toplulukların günlük yaşamına erişimini ve prodüksiyon kalitesini överken, bazıları anlatım biçiminin fazla sansasyonel olduğunu savundu.
Başka eleştirilerde ise videodaki farklı Hasidik toplulukların birbirinden yeterince ayrıştırılmadığı öne sürüldü.
Örneğin Crown Heights bölgesindeki Chabad-Lubavitch topluluğu ile Williamsburg’daki Satmar topluluğunun dini ve siyasi yaklaşımlarının aynı olmadığına dikkat çekildi.
HASİDİKLER TEK BİR SİYASİ GÖRÜŞE SAHİP DEĞİL
Hasidik Yahudilik kendi içinde farklı cemaat ve hanedanlardan oluşuyor.
Özellikle Satmar hareketi dini gerekçelerle Siyonizme karşı çıkmasıyla bilinirken, Chabad-Lubavitch gibi diğer Hasidik toplulukların İsrail ve Siyonizm konusundaki tutumları farklılık gösterebiliyor.
Bu nedenle videodaki Hasidik toplulukların tamamını tek bir siyasi veya dini çizgiyle tanımlamak yanıltıcı olabiliyor.
TARTIŞMALAR SÜRERKEN TRUMP HASİDİK LİDERLERİ AĞIRLADI
Ruhi Çenet’in videosunun ABD’de tartışıldığı günlerde ABD Başkanı Donald Trump da önemli Hasidik ve ultra-Ortodoks Yahudi liderlerden oluşan bir heyeti Oval Ofis’te ağırladı.
Heyette Satmar hareketinin iki rakip kanadının liderleri Aharon Teitelbaum ve Zalman Leib Teitelbaum’un yanı sıra Skver, Bobov ve Vizhnitz topluluklarından isimler yer aldı.
Başkan Yardımcısı JD Vance, Jared Kushner ve Cumhuriyetçi Temsilci Mike Lawler da görüşmeye katıldı.
TRUMP GÖRÜŞMESİ VİDEONUN SONUCU DEĞİL
Çenet’in videosu ile Trump’ın Hasidik liderlerle görüşmesinin aynı günlerde gündeme gelmesi dikkat çekse de iki olay arasında doğrudan bağlantı olduğuna dair bir kanıt bulunmuyor.
Görüşmenin Roş Aşana öncesinde planlanan ve Trump yönetiminin Yahudi topluluklarla temasları kapsamında gerçekleştirilen bir toplantı olduğu bildirildi.
Hürriyet Daily News de Beyaz Saray görüşmesinin aylardır planlandığını ve Çenet’in belgeseliyle bağlantılı olduğuna dair bir işaret bulunmadığını aktardı.
GÖRÜŞMEDE HANGİ KONULAR ELE ALINDI?
Uluslararası basına göre toplantıda ultra-Ortodoks toplumu ilgilendiren dini eğitim, konut, cezaevi reformu ve geniş ailelere yönelik vergi kredileri gibi konular gündeme geldi.
İsrail’de ultra-Ortodoks Yahudilerin zorunlu askerlik uygulamasına dahil edilmesi tartışmasının da görüşmenin gündem maddeleri arasında bulunduğu bildirilmişti.
YILLARDIR AYRI OLAN İKİ KARDEŞ AYNI ODADA BULUŞTU
Trump’ın görüşmesinin en dikkat çekici ayrıntılarından biri Satmar hareketinin iki önemli liderinin aynı odada bir araya gelmesi oldu.
Aharon Teitelbaum ve Zalman Leib Teitelbaum, babaları Rabbi Moshe Teitelbaum’un 2006’daki ölümünün ardından Satmar cemaatinin liderliği konusunda ayrışmıştı.
İki kardeş yıllardır farklı Satmar gruplarına liderlik ederken Trump’ın Oval Ofis’teki toplantısında yüz yüze görüştü ve el sıkıştı.
HASİDİK TOPLULUKLARIN SİYASİ ETKİSİ YENİDEN GÜNDEMDE
Trump görüşmesi, Hasidik toplulukların ABD siyasetindeki etkisinin de yeniden tartışılmasına neden oldu.
Özellikle New York’taki bazı Hasidik cemaatlerde liderlerin desteklediği adaylara yüksek oranda toplu oy verilmesi, bu toplulukları yerel ve ulusal siyasetçiler açısından önemli bir seçmen grubu haline getiriyor.
Ruhi Çenet’in videosu sosyal yardım ve yaşam tarzı üzerinden tartışma yaratırken Trump’ın görüşmesi, Hasidik toplulukların siyasi ağırlığına ilişkin tartışmayı farklı bir boyuta taşıdı.
