Doğu Akdeniz'de Yunanistan, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) ve İsrail'i birbirine bağlaması planlanan elektrik hattında Türkiye ile yaşanabilecek anlaşmazlığı aşmak için yeni bir formül üzerinde çalışıldığı öne sürüldü. Yunan basınına göre Fransız Nexans şirketinin Kaşoz ve Kerpe'nin doğusundaki deniz tabanı araştırmaları öncesinde Ankara'yı 26 Ekim civarında bilgilendirmesi planlanıyor. Ancak bu bildirimin Türkiye ile Yunanistan-Fransa tarafından farklı yorumlanacağı iddia ediliyor.
TÜRKİYE'YE 26 EKİM CİVARINDA BİLDİRİM
Yunan Kathimerini gazetesi, ismini açıklamadığı hükümet kaynaklarına dayandırdığı haberinde Atina ile Paris'in elektrik hattındaki sürecin ilerletilmesi için "Türkiye ve Yunanistan'ı rahatsız etmeyecek bir formül" üzerinde çalıştığını yazdı. Planın merkezinde projenin önemli bölümünü üstlenen Fransız Nexans şirketi bulunuyor. İddiaya göre şirket, Kaşoz ve Kerpe adalarının doğusunda yapılması planlanan deniz tabanı araştırmaları konusunda Ankara'yı 26 Ekim civarında bilgilendirecek. Nexans, Türkiye'ye bildirimde bulunurken Yunanistan ile yaptığı anlaşmanın öngördüğü şekilde Atina yönetiminden de izin isteyecek.
AYNI BİLDİRİME İKİ FARKLI YORUM
Kathimerini'nin aktardığı "muğlaklık" formülünün temelinde, Ankara'ya yapılacak bildirimin taraflarca farklı değerlendirilmesi bulunuyor. Haberde, Türkiye'nin kendisine yapılacak bilgilendirmeyi izin olarak göreceği ileri sürülüyor. Yunanistan ve Fransa'nın ise aynı bildirimi Türkiye'den onay talebi olarak değerlendirmeyeceği savunuluyor. Bu yöntemle tarafların mevcut tutumlarını koruyarak deniz tabanı araştırmalarının sürdürülmesinin amaçlandığı öne sürülüyor. Kathimerini'nin aktardığına göre bazı analistler, Türkiye ve Yunanistan'ın ayrı ayrı NAVTEX yayımlamasını da olası bir çözüm olarak değerlendiriyor. Böylece her iki tarafın da kendi yasal tezlerini koruyabileceği belirtiliyor.
TÜRKİYE: ÖNCEDEN KOORDİNE EDİLMELİ
Türkiye, Doğu Akdeniz'deki kablo ve araştırma faaliyetlerine ilişkin tutumunu 1 Ekim'de açıklamıştı. Milli Savunma Bakanlığı Basın Sözcüsü Tuğamiral Zeki Aktürk, uluslararası hukuk uyarınca Türkiye'nin kıta sahanlığında yapılacak her türlü kablo veya boru döşeme ile bilimsel araştırma faaliyetinin kıyı devleti Türkiye ile önceden koordine edilmesi gerektiğini vurgulamıştı. Aktürk, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'de KKTC ve Libya ile imzaladığı Deniz Yetki Alanı Sınırlandırma Anlaşmaları ile şekillenen kıta sahanlığındaki hak ve yetkilerine dikkati çekmişti. Türkiye'nin söz konusu kıta sahanlığını 18 Mart 2020'de Birleşmiş Milletlere deklare ettiğini belirten Aktürk, bu alanda izinsiz herhangi bir faaliyete izin verilmeyeceğini ifade etmişti.
YUNANİSTAN: TÜRKİYE'DEN İZİN İSTEMEYECEĞİZ
Yunanistan Dışişleri Bakanı Yorgos Yerapetritis, Vradini gazetesine yaptığı açıklamada kablo hattının Türkiye'nin bölgede ilan ettiği deniz parkı sahalarının güneyinden geçtiğini belirterek mevcut güzergahın değiştirilmesi için bir neden olmadığını savundu. Yerapetritis, kablo döşeme çalışmalarının başlangıçta belirlenen güzergahta gerçekleştirileceğini ve Türkiye'den herhangi bir izin talep edilmeden sürdürüleceğini ileri sürdü.
KAŞOZ AÇIKLARINDA 2024'TE GERİLİM YAŞANMIŞTI
Elektrik hattına ilişkin deniz araştırmaları daha önce de Türkiye ile Yunanistan arasında gündeme gelmişti. Temmuz 2024'te Kaşoz açıklarında kablo güzergahına ilişkin deniz tabanı araştırmaları sırasında Türk ve Yunan unsurları bölgede karşı karşıya gelmiş, çalışmaların ilerlemesi tartışma konusu olmuştu. Bu gelişmenin ardından Kaşoz'un doğusuna uzanacak deniz araştırmaları, Türkiye ile Yunanistan'ın deniz yetki alanlarına ilişkin farklı yaklaşımları nedeniyle projenin öne çıkan başlıklarından biri haline geldi.
PROJENİN MALİYETİ YAKLAŞIK 1,9 MİLYAR AVRO
Great Sea Interconnector adı verilen proje, Yunanistan'ın elektrik sistemini Girit üzerinden GKRY'ye ve sonraki aşamada İsrail'e bağlamayı amaçlıyor. Projenin tahmini maliyeti yaklaşık 1,9 milyar avro olarak hesaplanıyor. Avrupa Birliği, Girit-GKRY arasındaki bağlantı için 657 milyon avroluk finansman sağladı. Elektrik bağlantısının toplamda yaklaşık 1.208 kilometre uzunluğa ve 1.000 megavat iletim kapasitesine sahip olması planlanıyor.
PROJEDE FRANSIZ ŞİRKETLERİNİN ROLÜ ARTTI
Fransız altyapı yatırım şirketi Meridiam, Great Sea Interconnector şirketinin yüzde 66'lık çoğunluk hissesini aldı. Deniz altı kablolarının üretimi ve döşenmesinde ise Fransız Nexans yer alıyor. Böylece projede Fransız şirketlerinin rolü genişledi.
İSRAİL BAĞLANTISI SONRAKİ AŞAMADA
Projenin mevcut ağırlık noktasını Yunanistan-GKRY arasındaki elektrik bağlantısı oluşturuyor. İsrail'e uzanacak bölüm ise projenin sonraki aşaması olarak planlanıyor. Sistem tamamlandığında elektrik hattının GKRY üzerinden İsrail'e kadar uzatılması ve ülkeler arasında çift yönlü elektrik aktarımının sağlanması hedefleniyor.
