Yüksek enerji fiyatları, pahalılaşan borçlanma ve artan dış borç ödemeleri gelişmekte olan ülkelerin mali alanını daraltırken Dünya Bankası yeni destek seçenekleri üzerinde çalışıyor. Banka Başkanı Ajay Banga, 30 ila 40 ülkeyle görüşmeler yürütüldüğünü ve şartların daha da ağırlaşması halinde toplam finansmanın 100 milyar dolara kadar çıkarılabileceğini açıkladı.
30-40 ÜLKEYLE HANGİ DESTEK GÖRÜŞÜLÜYOR?
IMF ve Dünya Bankasının yıllık toplantıları öncesinde Reuters'a konuşan Ajay Banga, Orta Doğu'daki savaşın yol açtığı enerji ve fiyat şoklarının ardından 30 ila 40 ülkeyle temas kurulduğunu belirtti. Banga'ya göre küresel ekonomi şu ana kadar beklenenden daha dayanıklı bir görünüm sergilese de gelişmekte olan ülkeler açısından baskılar giderek belirginleşiyor. Özellikle motorin ve gübre fiyatlarındaki yükseliş ülkelerin maliyetlerini artırıyor. Buna yüksek faizlerin ve olası güçlü El Niño etkisinin eklenmesi, mali koşullar üzerindeki yükü daha da büyütüyor.
Dünya Bankası savaşın başlamasının ardından 25 milyar dolarlık kriz finansmanı oluşturdu. Daha önce onaylanmış projelerdeki kaynakların yeniden düzenlenmesiyle yaklaşık 35 milyar dolarlık ilave kapasite sağlanabiliyor. Böylece kullanılabilecek ilk kaynak büyüklüğü 50-60 milyar dolar seviyesine ulaşabiliyor.
BORÇ ÖDEMELERİ NEDEN ÖNEMLİ?
Dünya Bankasının tahminleri, gelişmekte olan ülkelerin 2026 yılında dış alacaklılarına yapacağı ödemelerin yaklaşık 400 milyar dolara ulaşacağını gösteriyor. Bu yükün yaklaşık üçte birini faiz ödemeleri oluşturuyor. Faizlerin uzun süre yüksek kalması, ülkelerin mevcut borçlarını çevirmesini zorlaştırırken bütçelerde sosyal harcamalar için ayrılabilecek alanı da daraltıyor.
Banga, bu nedenle daha fazla ülkenin mevcut projelere ayrılmış kaynakların farklı ihtiyaçlar için yeniden kullanılmasına ilgi gösterdiğini aktardı.Bankanın mevcut kapasitesiyle sınırlı kalmayabileceğini belirten Banga, şartların daha ağır hale gelmesi durumunda toplam desteğin 100 milyar dolara kadar çıkarılabileceğini ifade etti.
ENERJİ, GÜBRE VE YOKSULLUK BASKISI NASIL BÜYÜYOR?
Mali baskının bir diğer ayağını enerji ve gübre fiyatları oluşturuyor. Dünya Bankası, enerji arzındaki sorunların petrol fiyatlarını yükseltirken gübre üzerinden de tarımsal üretim maliyetlerini artırdığına işaret ediyor. Haziran ayında yayımlanan değerlendirmede Brent petrolün 2026 yılı ortalamasının 94 dolar seviyesinde olabileceği, gübre fiyatlarında da belirgin yükseliş beklendiği belirtilmişti.
Yükselen maliyetlerin hane halklarına etkisine ilişkin bir başka uyarı ise Birleşmiş Milletler Kalkınma Programından geldi. UNDP'nin 11 Ekim'de yayımladığı “No Time to Recover” raporunda, enerji ve gıda fiyatlarındaki artışın tüketicilere tamamen yansıması halinde bu yıl yaklaşık 130 milyon ek kişinin yoksulluk riskiyle karşı karşıya kalabileceği hesaplandı.
Rapora göre çatışmaların başlamasından bu yana incelenen 130 ülkede benzin fiyatları ortalama yüzde 26, motorin fiyatları ise yüzde 38 arttı. Haneleri bu yükselişlerden korumak için verilen desteklerin bütçeler üzerindeki maliyeti de giderek büyüyor.
IMF verileri de borç tarafındaki baskının küresel ölçekte arttığını gösteriyor. Dünya genelindeki kamu borcunun küresel ekonomiye oranı yüzde 100'e yaklaşırken Fonun Nisan 2026 tahmininde bu oranın 2029'da dünya GSYH'sinin yüzde 100'üne ulaşması bekleniyordu.
Dünya Bankasının 30-40 ülkeyle yürüttüğü görüşmelerin merkezinde de bu tablo bulunuyor: Enerji maliyetleri yükselirken borçlanma pahalılaşıyor, dış borç ödemeleri artıyor ve özellikle mali hareket alanı dar olan gelişmekte olan ülkelerde yeni finansman ihtiyacı büyüyor.
