ŞEKER-İŞ Sendikasının hakemli İş ve Hayat Dergisi'nde yayımlanan makalede, emekli aylıklarının zaman içinde değer kaybetmesini önlemeye yönelik bir model ele alındı.
Habertürk'ten Ahmet Kıvanç'ın haberine göre "Fiyat Artışına Bağlı Ekonomik İstikrarsızlığın İşçi Emekli Aylıklarına Etkisi ve İşçi Emekli Aylıklarını Korumaya Yönelik Bir Hesaplama Önerisi" başlıklı çalışmada, maaşların asgari ücrete oranlanarak hesaplanması önerildi.
Modelin temelinde, emekli aylığının bağlandığı tarihteki asgari ücrete oranının korunması bulunuyor.
43 BİN 954 TL MAAŞ 67 BİN 874 TL OLABİLİRDİ
Makalede, mevcut sistem ile önerilen model arasındaki fark örnek hesaplamayla ortaya konuldu.
2000-2024 yılları arasında prime esas kazancı ortalama üç asgari ücret düzeyinde olan ve 1 Şubat 2025'te emekli olan kişinin aylığı, Temmuz 2026 itibarıyla 43 bin 954 TL olarak hesaplandı.
Aynı kişinin aylığı, önerilen asgari ücrete endeksli modelde ise 67 bin 874 TL'ye ulaşıyor.
Böylece iki hesaplama arasında 23 bin 920 TL fark oluşuyor. Ancak bu tutar, yürürlüğe girmiş bir maaş artışı değil, akademik çalışmada yer alan örnek hesaplamayı ifade ediyor.
EMEKLİ AYLIĞI ASGARİ ÜCRETE NASIL ENDEKSLENECEK?
Önerilen sistemde, prime esas kazançların mevcut güncelleme katsayısı yerine güncel asgari ücret üzerinden hesaplanması öngörülüyor.
Emekli aylığı, ilk bağlandığı tarihteki asgari ücrete oranı dikkate alınarak belirlenecek.
Temmuz ayında asgari ücrete zam yapılırsa emekli aylıkları da aynı oranda artırılacak. Asgari ücret değişmezse altı aylık TÜFE artışı uygulanacak.
Ocak ayında ise aylıklar yeni asgari ücret üzerinden yeniden hesaplanacak.
DAHA ÖNCE EMEKLİ OLANLAR DA KAPSAMA ALINACAK
Makalede yalnızca yeni emeklilerin değil, geçmiş yıllarda emekli olanların aylıklarının da güncellenmesi önerildi.
Buna göre 2000 yılından önce emekli olanların maaşları Aralık 1999'daki asgari ücret esas alınarak hesaplanacak.
Ocak 2000 ve sonrasında emekli olanların aylıklarında ise emekli oldukları dönemdeki asgari ücret oranı dikkate alınacak.
EMEKLİ MAAŞLARI NEDEN DEĞER KAYBEDİYOR?
Türkiye'de emekli aylıkları, 2000 öncesi, 2000-2008 arası ve 2008 sonrası çalışmalar için farklı hesaplama yöntemleriyle belirleniyor.
2000-2008 döneminde prime esas kazançlar güncellenirken TÜFE artışının tamamı ve ekonomik büyümenin yüzde 100'ü dikkate alınıyor.
2008 sonrasında ise TÜFE artışının tamamı ile gayrisafi yurt içi hasıladaki artışın yüzde 30'u hesaplamaya katılıyor. Makalede, bu değişikliklerin ve altı aylık enflasyon artışlarına dayalı zam sisteminin emekli aylıklarının zaman içinde asgari ücret karşısında gerilemesine yol açtığı belirtildi.
EMEKLİ AYLIĞINDAKİ ERİME RAKAMLARLA ANLATILDI
Çalışmada, 8 bin 195 prim günü üzerinden bağlanan bir emekli aylığının Temmuz 2002'de asgari ücretin yüzde 97,93'üne karşılık geldiği aktarıldı.
Bu oran 2012'de yüzde 55,76'ya geriledi. İlave artışlara rağmen Ocak 2026'da yüzde 65,44 düzeyinde kaldı.
Makalede ayrıca, çalışma gücündeki kayıp oranı yüzde 25 olan bir kişi üzerinden yapılan hesaplamada, en düşük sürekli iş göremezlik gelirinin 46 bin 500 TL, en düşük emekli aylığının ise 24 bin 324 TL olduğu belirtildi.
YENİ MODELİN BÜTÇEYE EK YÜK GETİRECEĞİ BELİRTİLDİ
Araştırmada, emekli aylıklarının asgari ücrete endekslenmesinin kamu bütçesine ilave maliyet getireceği de vurgulandı. Bu nedenle önerinin kısa vadede uygulanmasının güç olduğu ifade edildi.
Çalışmada, ortaya çıkacak maliyetin karşılanabilmesi için gelir getirici faaliyetlere ağırlık verilmesi gerektiği kaydedildi.
Makalede emekli aylıklarının ekonomik koşullara uyarlanmasının önemine ilişkin şu ifadeler kullanıldı:
"Emeklilerin enflasyondan en fazla etkilenen kesim olması karşısında emekli aylığının günün değişen ekonomik şartlarına uyarlanması sosyal güvenlik sisteminin inanılırlığı ve güvenirliği açısından da gereklidir"
