Uluslararası Para Fonu (IMF), küresel finansal sistemin genel olarak dayanıklılığını koruduğunu ancak yapay zeka kaynaklı piyasa düzeltmesi, devlet tahvili faizlerindeki sert yükseliş ve siber saldırıların giderek daha belirgin riskler haline geldiğini bildirdi. IMF, bu unsurların yüksek borçluluk, likidite sıkışıklığı ve piyasalar arasındaki güçlü bağlantılarla birleşmesi halinde daha geniş çaplı finansal baskı yaratabileceğine dikkat çekti.
YAPAY ZEKA YATIRIMLARI PİYASALAR İÇİN YENİ RİSK ALANI
IMF’nin Küresel Finansal İstikrar Raporu’nun Ekim 2026 sayısında, yapay zekaya yönelik yatırımların küresel ekonomik faaliyeti desteklediği ve bu alanda faaliyet gösteren şirketlerin güçlü kar artışları kaydettiği belirtildi.
Buna karşılık, yatırım ve karlılığın beklentilerin altında kalmasının yapay zeka sektörüyle bağlantılı varlıklarda fiyat düzeltmesine yol açabileceği ifade edildi. IMF, özellikle hiper ölçekli şirketlerin giderek daha fazla borçlanmasına ve yatırımcıların yapay zeka hisselerine yatırım yapmak için kaldıraç kullanımını artırmasına dikkat çekti.
Raporda, yapay zeka sektöründeki şirketler arasında hisse ve borç akışlarına dayanan döngüsel finansman anlaşmalarının da risk oluşturduğu belirtildi. IMF’nin 2023’ten bu yana gerçekleşen 14 işlemi incelemesinde, gelecekteki 1,4 trilyon dolarlık gelir taahhüdü karşılığında yaklaşık 300 milyar dolarlık öz sermaye yatırımı ve 650 milyar dolarlık borçlanma yapıldığı kaydedildi.
TAHVİL FAİZLERİNDEKİ YÜKSELİŞ BAŞKA VARLIKLARI DA ETKİLEYEBİLİR
IMF, enerji fiyatlarındaki artışın oluşturduğu enflasyon baskıları, mali kaygılar ve bazı ekonomilerde beklentilerden güçlü büyümenin devlet tahvili faizlerini yukarı çektiğini belirtti.
Raporda, tahvil faizlerinin küresel finansal kriz öncesindeki seviyelere dönmesinin olası olduğu ifade edilirken yüksek mali dengesizlikler ve tahvil piyasalarındaki kaldıraçlı işlemlerin riskleri artırdığına dikkat çekildi.
Merkez bankalarının bilançolarını küçültmesiyle piyasaların fiyat hareketlerine daha duyarlı yatırımcılara olan bağımlılığın arttığı belirtildi. Devlet tahvili faizlerindeki sert yükselişin diğer varlıkların değerini aşağı çekebileceği, finansal işlemlerde teminat olarak kullanılan tahvillerin değer kaybetmesinin ise sistem üzerindeki baskıyı artırabileceği kaydedildi.
SİBER SALDIRILAR FİNANSAL SİSTEM İÇİN DAHA BÜYÜK TEHDİT
Finans sektörünün giderek daha fazla dijitalleşmesi ve kurumlar arasındaki bağlantıların artması, IMF’ye göre siber saldırıları sistemik risklerin büyüyen kaynaklarından biri haline getiriyor.
Raporda, büyük çaplı bir saldırının ödeme sistemlerini, alım satım işlemlerini, mevduatlara erişimi ve diğer temel finansal hizmetleri aksatabileceği vurgulandı.
IMF, özellikle büyük bir finans kuruluşu, ödeme sistemi, bulut hizmet sağlayıcısı veya yazılım platformunun hedef alınması halinde aksamanın giderek daha bağlantılı hale gelen finansal sistemin geneline yayılabileceğini belirtti.
Bu yıl bildirilen siber vakaların yüzde 70’inden fazlasında yazılım sağlayıcılarının, saldırganlar güvenlik açıklarından yararlanmadan önce söz konusu açıkları kapatmak için neredeyse hiç zamana sahip olmadığı aktarıldı.
Raporda, gelişmiş yapay zeka modellerinin hem saldırı kapasitesini hem de savunma yöntemlerini hızlandırabileceği belirtilirken siber dayanıklılık, olay bildirimi, kriz hazırlığı ve kritik üçüncü taraf hizmet sağlayıcılarının denetiminin öneminin arttığı ifade edildi.
BANKACILIK SİSTEMİNDE KIRILGAN NOKTALAR VAR
IMF, küresel bankacılık sisteminin genel olarak dayanıklı kaldığını ancak bazı zayıf halkaların devam ettiğini bildirdi. Olumsuz stres senaryosunda küresel bankacılık varlıklarının yüzde 22’sini temsil eden bankaların stres sonrası sermaye yeterlilik oranlarının yasal sınırların altına düşebileceği belirtildi. Bu oranın bir yıl önce yüzde 18 olduğu hatırlatıldı.
Bankaların banka dışı finansal aracılarla bağlarının derinleşmesinin de finansal stresin yayılması için yeni kanallar oluşturduğu ifade edildi. Banka dışı finans kuruluşlarının likit olmayan varlıklara ve türev ürünlere daha fazla yönelmesi, aynı varlık yöneticilerine bağımlılığın artması ve finansal yapıların birbirine daha fazla bağlanması da olası şokların etkisini büyütebilecek unsurlar arasında gösterildi.
GELİŞMEKTE OLAN EKONOMİLER İÇİN DE RİSKLER ARTIYOR
IMF, gelişmekte olan ekonomilerde tahvil faizlerinin yükseldiğine dikkat çekti. Gelişmiş ekonomilere kıyasla getiri farkları görece düşük kalmaya devam etse de küresel şokların bu ülkelerin ekonomik tamponlarını zayıflatabileceği ve dış kırılganlıkları artırabileceği belirtildi.
Yüksek kamu borcu, yeniden ortaya çıkan enflasyon baskıları ve artan borçlanma maliyetleri nedeniyle politika yapıcıların olası şoklara karşı ekonomiyi destekleme alanının geçmişe göre daha sınırlı olduğu ifade edildi.
IMF ÜÇ ALANDA HAREKETE GEÇİLMESİNİ İSTİYOR
IMF, olası finansal şoklara karşı üç temel alanda önlem alınması gerektiğini bildirdi.
Buna göre kamu borcunun sürdürülebilir bir patikaya taşınması, yapay zeka, özel kredi ve diğer banka dışı finans sektörlerinde kaldıraç ile likidite uyumsuzluklarının sınırlandırılması ve siber savunma kapasitesinin güçlendirilmesi öncelikli başlıklar arasında yer alıyor.
Gelişmekte olan ekonomilere de finansal koşullar elverişli seyrederken ekonomik tamponlarını yeniden güçlendirmeleri çağrısı yapıldı. IMF, risklerin arttığı bir dönemde proaktif politikaların olası şoklara karşı hazırlıklı olmanın en güçlü yollarından biri olduğunu belirtti.
