Sıfır Atık Hareketi, 9. yılında yalnızca atıkların ayrıştırıldığı bir çevre projesi olmaktan çıkarak geri dönüşüm, deniz temizliği, depozito sistemi ve döngüsel ekonomi başlıklarını kapsayan geniş bir uygulama alanına ulaştı. Bu yılın teması ise Türkiye'nin ev sahipliği yapacağı COP31'e gönderme yapılarak "0'dan COP31'e Dünya için Hep Birlikte" olarak belirlendi.
9 YILDA GERİ KAZANIM ORANI NEREYE GELDİ?
Emine Erdoğan'ın himayelerinde, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda yürütülen Sıfır Atık Hareketi kapsamında Türkiye genelinde 220 bin bina ve yerleşke Sıfır Atık Yönetim Sistemi'ne geçti.
Hareketin başladığı 2017'de yüzde 13 olan geri kazanım oranı, 2024'te yüzde 36,08'e, 2025'te ise yüzde 37,53'e yükseldi.
Türkiye, geri kazanım oranını 2035'te yüzde 60'a, 2053'te ise yüzde 70'e çıkarmayı hedefliyor.
90 MİLYON TON ATIKTAN 365 MİLYAR LİRALIK KATKI
Projenin 2017'den 2025 sonuna kadar olan sonuçlarında en dikkat çekici rakamlardan biri geri kazanılan atık miktarı oldu.
Toplam 90 milyon ton atık ekonomiye kazandırıldı. Bunun 36,1 milyon tonu kâğıt-karton, 10,2 milyon tonu plastik, 3,5 milyon tonu cam, 9,6 milyon tonu metal, 30,6 milyon tonu ise organik ve diğer geri kazanılabilir atıklardan oluştu.
Geri kazanılan bu atıkların ekonomiye katkısı 365 milyar lira olarak hesaplandı.
270 MİLYAR KİLOVATSAATLİK ENERJİ TASARRUFU
Sıfır Atık uygulamalarının çevresel sonuçları enerji ve su tasarrufunda da kendini gösterdi.
Geri kazanılan atıklarla 270 milyar kilovatsaat enerji, 2 trilyon litre su ve 60 milyar litre petrol tasarrufu sağlandı.
Atık depolama alanında da yaklaşık 390 milyon metreküplük alan tasarrufu elde edildi. Bu miktar yaklaşık 55 bin futbol sahasının büyüklüğüne denk geliyor.
613 MİLYON AĞACIN KESİLMESİ ÖNLENDİ
Sıfır Atık kapsamında elde edilen kazanımların karbon ve ormanlar üzerindeki etkisi de hesaplandı.
Çalışmalar sayesinde Türkiye'deki ormanların yaklaşık yüzde 7'sine denk gelen 613 milyon ağacın kesilmesinin önüne geçildiği belirtildi.
Ayrıca yaklaşık 180 milyon ton sera gazı salımının önlendiği hesaplandı.
28 MİLYON KİŞİYE SIFIR ATIK EĞİTİMİ VERİLDİ
Sistemin yaygınlaştırılmasında eğitim ve farkındalık çalışmaları da önemli yer tuttu.
Bugüne kadar 28 milyon kişiye Sıfır Atık konusunda eğitim verildi. Milli Eğitim Bakanlığı ve TEMA Vakfı ile yürütülen çalışmalar kapsamında ise Sıfır Atık Eğitim Portalı üzerinden 1 milyon 200 bin çocuğa ulaşıldı.
TRT Çocuk için de Sıfır Atık temalı 20 özel bölüm hazırlandı.
SIFIR ATIK ARTIK COP31 GÜNDEMİNDE
Sıfır Atık'ın 9. yılında en önemli yeni başlıklardan biri COP31 oldu.
Antalya'da düzenlenecek COP31'in Eylem Gündemi'ndeki 10 öncelikli temadan biri Sıfır Atık olarak belirlendi. Başlık, aynı zamanda COP31'in 2035 Küresel Uygulama Hedefleri arasında yer alıyor.
COP31 kapsamında atık üretimindeki artışın 2035'e kadar yarı yarıya azaltılması, geri dönüşümün artırılması ve metan salımının azaltılması hedefleniyor.
ANTALYA'DA SIFIR ATIK KÖYLERİ KURULUYOR
COP31 hazırlıkları kapsamında Antalya'nın Aksu, Manavgat ve İbradı ilçelerinde belirlenen üç mahallede Sıfır Atık Köyleri oluşturuluyor.
Bu alanlarda Sıfır Atık atölyeleri, parklar ve pazar yerleri kurulacak. Yeniden kullanım, geri dönüşüm, ileri dönüşüm ve organik atıkların değerlendirilmesine yönelik uygulamalar da hayata geçirilecek.
DENİZLERDE 375 BİN TONLUK TEMİZLİK
Sıfır Atık'ın karadaki uygulamaları denizlere de taşındı.
2019'da başlatılan Sıfır Atık Mavi Hareketi kapsamında 28 kıyı ilinde çalışmalar yürütülüyor. Eylül 2026 itibarıyla yaklaşık 375 bin ton deniz çöpü toplandı.
Toplanan miktarın yaklaşık 29 bin çöp kamyonuna karşılık geldiği belirtildi.
FETHİYE KÖRFEZİ'NDE 16,2 MİLYON METREKÜP ÇAMUR ÇIKARILACAK
Sıfır Atık Mavi kapsamında Fethiye Körfezi'nde yeni bir temizlik çalışması da başlatıldı.
Yaklaşık 600 hektarlık alanda biriken 16 milyon 268 bin 925 metreküp dip çamurunun üç yıl içinde körfezden çıkarılması planlanıyor.
Göcek'te ise 17 koyda 896 deniz mapası ve 876 tonoz kullanılarak 856 tekneye hizmet verebilecek bir sistem oluşturuldu.
DEPOZİTO SİSTEMİ 326 MİLYON AMBALAJA ULAŞTI
Türkiye'nin geri dönüşüm politikasındaki yeni adımlardan biri de Depozitosu Olan Ambalajlar Yönetim Sistemi oldu.
Ulusal entegrasyon süreci 1 Temmuz 2026'da başlayan sistemde 25 Eylül itibarıyla 326 milyon 622 bin PET, alüminyum ve cam içecek ambalajı toplandı.
Kayıtlı kullanıcı sayısı 3,3 milyonu aşarken vatandaşlara ambalaj başına 1 lira teşvik veriliyor. Sistemle her yıl 25 milyar ambalajın toplanması ve ekonomiye 30 milyar lira katkı sağlanması hedefleniyor.
TEK KULLANIMLIK PLASTİKLERE YENİ DÜZENLEME
Sıfır Atık kapsamında bir başka hazırlık da tek kullanımlık plastik ürünlere yönelik yapılıyor.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, plastik kirliliğini azaltmak ve döngüsel ekonomiyi güçlendirmek amacıyla yeni yönetmelik hazırlıyor.
BM'DE ULUSLARARASI SIFIR ATIK GÜNÜ KARARI
Sıfır Atık Hareketi'nin uluslararası alandaki en önemli kilometre taşlarından biri 30 Mart'ın Uluslararası Sıfır Atık Günü ilan edilmesi oldu.
BM Genel Kurulu, 14 Aralık 2022'de Türkiye'nin ana sunuculuğunda ve 105 ülkenin ortak sunuculuğunda hazırlanan karar tasarısını kabul etti.
Emine Erdoğan, BM Genel Kurulu'nda Sıfır Atık konusunda konuşma yapan ilk Türk lider eşi olurken, Antonio Guterres de BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulunun kurulacağını açıkladı.
136 ÜLKEDEN KÜRESEL SIFIR ATIK DESTEĞİ
"Küresel Sıfır Atık İyi Niyet Beyanı" da hareketin uluslararası alandaki etkisini genişleten adımlardan biri oldu.
Beyan, 136 ülkeden 459 binden fazla gönüllü tarafından imzalandı. 50'den fazla lider eşi, yabancı bakan ve uluslararası kuruluş temsilcisi de girişime destek verdi.
Sıfır Atık Projesi bugüne kadar FAO, UNDP, UN-Habitat, Akdeniz Parlamenterler Meclisi, Dünya Bankası ve Green Organization gibi kuruluşlardan toplam yedi uluslararası ödül aldı.
SPOR, EĞİTİM VE YEREL YÖNETİMLER DE SİSTEME DAHİL
Sıfır Atık uygulamalarının kapsamı spor ve eğitim alanındaki iş birlikleriyle genişletildi.
Türkiye Basketbol Federasyonu ve Türkiye Futbol Federasyonu ile farkındalık çalışmaları yürütülürken, Gençlik ve Spor Bakanlığı ile Sıfır Atık temalı gençlik kampları düzenlendi.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile yürütülen çalışmalar kapsamında da 81 ildeki 7 bin 200 VEFA çalışanına ve 2 bin 500 ADEM-SODAM koordinatörüne eğitim verildi.
9. YILDA HEDEF SADECE DAHA FAZLA GERİ DÖNÜŞÜM DEĞİL
Sıfır Atık Hareketi 9. yılına girerken hedefler yalnızca daha fazla atık toplamakla sınırlı değil.
Türkiye, geri kazanım oranını artırmanın yanında depozito sistemini yaygınlaştırmayı, deniz ve plastik kirliliğini azaltmayı, tek kullanımlık ürünleri sınırlandırmayı ve döngüsel ekonomiyi güçlendirmeyi amaçlıyor.
Antalya'da düzenlenecek COP31 ise bu politikaların uluslararası alanda tartışılacağı en önemli platformlardan biri olacak.
