Türkiye'nin yönetim tarihinde önemli bir dönüm noktası olan saltanatın kaldırılmasının üzerinden 104 yıl geçti. TBMM'nin 1 Kasım 1922'de aldığı kararla Osmanlı hanedanının saltanat yetkisi sona erdi. Cumhuriyet'in ilanından yaklaşık bir yıl önce gerçekleşen bu değişiklikle egemenliğin millet adına Meclis tarafından kullanılması esas alındı.
1 KASIM 1922'DE SALTANAT KALDIRILDI
Türkiye Büyük Millet Meclisinin 1 Kasım 1922'de aldığı karar, Osmanlı Devleti'nin yönetim tarihinde köklü bir değişikliğe yol açtı.
TBMM, 308 sayılı kararla saltanat yönetimine son verdi.
Kararda, millî sınırlar içinde TBMM Hükûmetinden başka bir hükûmetin tanınmayacağı belirtildi.
İstanbul'daki kişisel egemenliğe dayanan yönetimin ise İstanbul'un resmen işgal edildiği 16 Mart 1920'den itibaren sona ermiş sayıldığı hükme bağlandı.
LOZAN GÖRÜŞMELERİ ÖNCESİ TEMSİL TARTIŞMASI
Saltanatın kaldırılmasına giden süreçte Kurtuluş Savaşı sonrasında Türkiye'yi kimin temsil edeceği konusu öne çıktı.
İtilaf Devletlerinin Lozan Barış Konferansı'na hem Ankara'daki TBMM Hükûmetini hem de İstanbul Hükûmetini davet etmesi, temsil yetkisi tartışmalarını hızlandırdı.
İstanbul Hükûmetinin görüşmelere katılma girişimi üzerine Ankara'da siyasi egemenliğin hangi kurumda bulunduğu yeniden gündeme geldi.
Dönemin TBMM Başkanı Mustafa Kemal Paşa, saltanatın kaldırılması ve halifelik makamının saltanattan ayrılması yönünde çalışmalar yürüttü.
SALTANAT KALDIRILDI, HALİFELİK DEVAM ETTİ
1 Kasım 1922'de alınan kararla saltanat ve halifelik birbirinden ayrıldı.
Osmanlı hanedanının yönetim yetkisine son verilirken halifelik makamı korundu.
Halifenin Osmanlı hanedanı üyeleri arasından TBMM tarafından seçilmesi kararlaştırıldı.
Böylece 1 Kasım'da saltanatın kaldırılması, halifeliğin de sona ermesi anlamına gelmedi.
VAHDETTİN İSTANBUL'DAN AYRILDI
TBMM'nin kararından üç gün sonra, 4 Kasım 1922'de Tevfik Paşa Hükûmeti istifa etti.
Son Osmanlı padişahı Vahdettin, 17 Kasım 1922'de İngiliz savaş gemisi Malaya ile İstanbul'dan ayrıldı.
TBMM, 18 Kasım'da Vahdettin'i halifelikten düşürerek Abdülmecid Efendi'yi halife seçti.
Abdülmecid Efendi yalnızca halifelik görevini üstlendi. Saltanat daha önce kaldırıldığı için padişahlık yetkisine sahip olmadı.
CUMHURİYET BİR YIL SONRA İLAN EDİLDİ
Saltanatın kaldırılmasını izleyen süreçte Türkiye'nin yönetim yapısına ilişkin başka önemli kararlar da alındı.
29 Ekim 1923'te Cumhuriyet ilan edildi ve Mustafa Kemal Atatürk Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Cumhurbaşkanı seçildi.
Halifelik ise 3 Mart 1924'te kabul edilen 431 sayılı kanunla kaldırıldı.
Böylece saltanatın kaldırılması, Cumhuriyet'in ilanı ve halifeliğin sona erdirilmesi farklı tarihlerde gerçekleşen üç ayrı tarihî gelişme olarak kayıtlara geçti.
