Mustafa Kemal Atatürk'ün 15 Ekim 1927'de okumaya başladığı Büyük Nutuk'un üzerinden 99 yıl geçti. Ankara'da Cumhuriyet Halk Fırkasının İkinci Büyük Kurultayı'nda başlayan konuşma, altı gün boyunca 36 saati aşkın süreyle devam etti. Atatürk, 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkışından Cumhuriyet'in kuruluşuna ve 1927 yılına uzanan gelişmeleri yüzlerce belgeyle anlattı. 20 Ekim'de Gençliğe Hitabe ile tamamlanan Nutuk, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş dönemine ilişkin en önemli tarihî kaynaklardan biri oldu. Peki, Nutuk neden hazırlandı, altı gün boyunca hangi olaylar anlatıldı ve eser neden bugün de önemini koruyor?
ATATÜRK NUTUK'U 15 EKİM 1927'DE OKUMAYA BAŞLADI
15 Ekim 1927 Cumartesi günü, Cumhuriyet'in ilanının dördüncü yıl dönümüne iki hafta kala, Cumhuriyet Halk Fırkasının İkinci Büyük Kurultayı Ankara'da toplandı. Mustafa Kemal Atatürk, bugün Cumhuriyet Müzesi olarak kullanılan İkinci Türkiye Büyük Millet Meclisi binasında kürsüye çıkarak Nutuk'u okumaya başladı.
Kurultayın ikinci olarak adlandırılmasının nedeni, 4-11 Eylül 1919 tarihlerinde gerçekleştirilen Sivas Kongresi'nin partinin birinci kurultayı kabul edilmesiydi.
15 Ekim'de başlayan konuşma, 20 Ekim 1927'de tamamlandı. Kültür ve Turizm Bakanlığının Cumhuriyet Müzesi kayıtlarına göre Atatürk, Büyük Nutuk'u altı günde toplam 36 saat 33 dakikada okudu. TBMM'nin bir başka tarih yayınında ise süre 36 saat 31 dakika olarak belirtiliyor. Her iki kaynak da konuşmanın altı gün sürdüğünü doğruluyor.
NUTUK NEDEN 1927'DE HAZIRLANDI?
Atatürk, Nutuk üzerindeki çalışmalarına 1927 yılının başlarında Ankara'da başladı. Hazırlıklarını daha sonra İstanbul'da sürdürerek Millî Mücadele yıllarına ait telgrafları, yazışmaları ve çeşitli belgeleri bir araya getirdi.
Eserde, bağımsızlık mücadelesinin hangi koşullarda başladığı, alınan kararlar, karşılaşılan sorunlar ve Cumhuriyet'in kuruluşuna uzanan gelişmeler Atatürk'ün anlatımıyla ele alındı.
Nutuk'un hazırlanmasında dönemin siyasi koşulları da etkiliydi. Türkiye'de Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası 1925'te kapatılmış, 1926'da Atatürk'e yönelik İzmir suikastı girişimiyle ilgili yargılamalar gerçekleştirilmişti. Bu gelişmelerin ardından yaşanan siyasi görüş ayrılıkları ve tartışmalar, Nutuk'un tarihsel arka planında yer aldı.
Atatürk, konuşmasında Millî Mücadele sürecini anlatırken birlikte çalıştığı bazı isimlerle yaşadığı anlaşmazlıklara da değindi. Kendi kararlarını ve siyasi tutumunu gerekçeleriyle açıklamaya çalıştı.
Bu yönüyle Nutuk, yalnızca olayların tarih sırasına göre anlatıldığı bir eser değil, Atatürk'ün 1919-1927 dönemine ilişkin siyasi ve tarihsel değerlendirmelerini içeren bir kaynak niteliği taşıyor.
ATATÜRK ALTI GÜN BOYUNCA NELER ANLATTI?
Nutuk, Millî Mücadele'nin başlangıcından Cumhuriyet'in ilk yıllarına kadar uzanan gelişmeleri kapsıyor. Atatürk, konuşmasının her gününde farklı bir tarihsel dönemi ele aldı.
-
15 Ekim 1927: 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkışından Sivas Kongresi'ne uzanan gelişmeleri anlattı. Osmanlı Devleti'nin savaş sonrasındaki durumu, işgaller ve millî direnişin örgütlenmesi üzerinde durdu.
-
16 Ekim 1927: Sivas Kongresi sonrasından Son Osmanlı Mebusan Meclisi seçimlerine kadar yaşanan siyasi gelişmeleri ele aldı.
-
17 Ekim 1927: Son Osmanlı Mebusan Meclisi döneminden Türkiye Büyük Millet Meclisinin açılışına kadar uzanan süreci anlattı.
-
18 Ekim 1927: TBMM'nin açılmasının ardından İkinci İnönü Zaferi'ne kadar meydana gelen askerî ve siyasi olayları değerlendirdi.
-
19 Ekim 1927: Kurtuluş Savaşı'nın sonraki aşamalarını, askerî gelişmeleri ve Lozan Barış Antlaşması'na uzanan dönemi ele aldı.
-
20 Ekim 1927: Lozan sonrasındaki siyasi gelişmeleri ve Cumhuriyet'in ilk yıllarını anlattı. Konuşmasını Gençliğe Hitabe ile tamamladı.
Altı günlük anlatımda Samsun'a çıkış, Erzurum ve Sivas kongreleri, TBMM'nin açılışı, Kurtuluş Savaşı, Lozan Barış Antlaşması, Cumhuriyet'in ilanı ve sonrasındaki siyasi gelişmeler birbirini izleyen dönemler hâlinde ele alındı.
NUTUK'TA 531 TARİHÎ BELGEYE YER VERİLDİ
Nutuk'un öne çıkan özelliklerinden biri, anlatılan olayların çok sayıda belgeyle desteklenmesiydi. Atatürk, konuşmasında döneme ait yazışmalardan, kararlardan ve resmî kayıtlardan yararlandı.
Atatürk Ansiklopedisi'nde Prof. Dr. Temuçin Faik Ertan tarafından hazırlanan çalışmaya göre Nutuk'un ana metninde 231, ayrı olarak yayımlanan Vesikalar bölümünde ise 300 belge bulunuyor. Böylece eserde toplam 531 belgeye yer verildi.
Belgeler arasında telgraflar, kongre tutanakları, Heyet-i Temsiliye kararları, TBMM'nin açık ve gizli oturum kayıtları, mektuplar, raporlar ve çeşitli siyasi yazışmalar yer aldı.
Atatürk, belgelerin bir bölümünü kendisi okurken bazıları Kurultay Kâtibi Ruşen Eşref Bey tarafından seslendirildi.
Bu belgeler, Nutuk'ta anlatılan olayların dönemin yazılı kayıtlarıyla karşılaştırılabilmesini sağlıyor. Bununla birlikte eser, Atatürk'ün kendi değerlendirmelerini de içerdiğinden tarih araştırmalarında diğer kaynaklarla birlikte inceleniyor.
BÜYÜK NUTUK GENÇLİĞE HİTABE İLE TAMAMLANDI
20 Ekim 1927'de altı gün süren konuşmasının sonuna gelen Atatürk, Cumhuriyet'in geleceğine ilişkin düşüncelerini Türk gençliğine seslenerek aktardı.
Gençliğe Hitabe'de Türkiye Cumhuriyeti'nin bağımsızlığının korunması, millî egemenliğin sürdürülmesi ve gelecek nesillerin sorumlulukları üzerinde duruldu.
Atatürk, Gençliğe Hitabe'de Cumhuriyet'in korunması görevini Türk gençliğine bıraktığını belirtti. Böylece konuşmasının son bölümünde geçmişte yaşanan gelişmelerden geleceğe yönelik sorumluluklara geçti. Gençliğe Hitabe, Nutuk'un en çok bilinen bölümlerinden biri olarak farklı dönemlerde yayımlandı ve eğitim materyallerinde yer aldı.
NUTUK İLK KEZ NE ZAMAN KİTAP OLARAK BASILDI?
Altı günlük konuşmanın ardından Nutuk'un kitap olarak yayımlanması için çalışmalar yürütüldü. Eserin ilk baskısı Türk Tayyare Cemiyeti tarafından gerçekleştirildi.
Atatürk Ansiklopedisi'ndeki araştırmalara göre kitabın üzerinde 1927 tarihi bulunmasına rağmen ilk baskısının tamamlanması Temmuz 1928'i buldu.
İlk baskı iki ciltten oluştu. Birinci ciltte konuşmanın metni, ikinci ciltte ise Vesikalar adı altında tarihî belgeler yer aldı. Eserde döneme ilişkin harita ve askerî krokiler de bulunuyordu.
Nutuk, Harf Devrimi öncesinde Arap harfleriyle yayımlandı. Latin harfleriyle hazırlanan yeni baskısı ise 1934'te Devlet Matbaasında üç cilt olarak basıldı.
Sonraki yıllarda farklı baskıları hazırlanan eser, çeşitli dillere çevrildi. Atatürk Araştırma Merkezi, Şubat 2026'da Nutuk'un özgün dilini koruyan yeni bir baskısını da yayımladı.
NUTUK NEDEN 99 YIL SONRA HÂLÂ ÖNEMLİ?
Nutuk, 1919'dan 1927'ye uzanan dönemi Millî Mücadele'nin lideri ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ün anlatımıyla ortaya koyuyor.
Eserde yalnızca askerî zaferlere değil, Cumhuriyet'in kuruluş sürecine, siyasi görüş ayrılıklarına, devlet yönetiminde yaşanan değişimlere ve dönemin tartışmalarına da yer veriliyor.
Nutuk'un tarih araştırmaları açısından önemi, olayların doğrudan dönemin belirleyici isimlerinden biri tarafından anlatılması ve çok sayıda belgeyle desteklenmesinden kaynaklanıyor.
Bununla birlikte tarihçiler, eserin Atatürk'ün bakış açısını yansıttığını ve yazıldığı 1927 yılının siyasi koşullarından bağımsız değerlendirilemeyeceğini belirtiyor.
15 Ekim 2026 itibarıyla okunmaya başlanmasının üzerinden 99 yıl geçen Büyük Nutuk, Millî Mücadele'yi, Cumhuriyet'in kuruluşunu ve Türkiye'nin erken Cumhuriyet dönemini anlamak için başvurulan temel eserlerden biri olmayı sürdürüyor.
