Birleşmiş Milletler tarafından ilan edilen 5 Kasım Dünya Tsunami Farkındalık Günü, bu yıl afetlere karşı bireysel hazırlığın önemini öne çıkarıyor. Türkiye'de ise Marmara ve Ege kıyılarındaki tsunami tehlikesi, erken uyarı sistemleri ve tahliye çalışmaları günün öne çıkan başlıkları arasında bulunuyor.
UNESCO'nun 2026 yılında açıkladığı bilgilere göre Türkiye'de dört yerleşim, uluslararası Tsunami Ready programı kapsamında tanınma aldı. İstanbul'daki Büyükçekmece, Kartal ve Tuzla ile İzmir'deki Seferihisar, tsunami hazırlığına yönelik çalışmaların yürütüldüğü yerleşimler arasında yer alıyor.
DÜNYA TSUNAMİ FARKINDALIK GÜNÜ'NÜN 2026 TEMASI
Her yıl 5 Kasım'da düzenlenen Dünya Tsunami Farkındalık Günü'nün 2026 teması, "Be Tsunami Ready: Resilience Starts With You" olarak belirlendi.
Türkçeye "Tsunamiye hazır ol: Dirençlilik seninle başlar" şeklinde çevrilen tema, afet öncesinde bireylerin ve toplumların alabileceği önlemlere odaklanıyor.
Birleşmiş Milletler Afet Riskini Azaltma Ofisinin (UNDRR) kampanyasında tsunami tehlikesinin tanınması, tahliye güzergâhlarının öğrenilmesi, aile afet planlarının hazırlanması ve tatbikatlara katılımın önemi vurgulanıyor.
TÜRKİYE'DE TSUNAMİ RİSKİ VAR MI?
Türkiye'nin özellikle Marmara ve Ege kıyılarında tsunami tehlikesi bulunuyor.
Yakın geçmişte yaşanan olaylardan biri, 30 Ekim 2020'de Ege Denizi'nde meydana gelen depremin ardından İzmir'in Seferihisar ilçesi ve çevresini etkileyen tsunami oldu.
Deprem sonrasında kıyı kesimlerinde deniz suyu yükselerek yerleşim alanlarına ulaştı.
UNESCO Hükümetlerarası Oşinografi Komisyonu, Temmuz 2026'da yaptığı açıklamada 2020'de yaşanan bu olayı Türkiye'nin tsunami hazırlık çalışmaları açısından önemli bir dönüm noktası olarak değerlendirdi.
TÜRKİYE'DE DÖRT YERLEŞİM TSUNAMİYE HAZIRLIK TANINMASI ALDI
UNESCO'nun Tsunami Ready programı kapsamında Türkiye'deki dört yerleşim hazırlık ölçütlerini karşılayarak uluslararası tanınma aldı.
Büyükçekmece 2024 yılında programa dâhil edilirken Kartal ve Tuzla Mayıs 2026'da, Seferihisar ise Haziran 2026'da bu tanınmayı elde etti.
Program kapsamında tsunami tehlikesinin değerlendirilmesi, tahliye planlarının oluşturulması, yönlendirme işaretlerinin hazırlanması, eğitim ve tatbikatların gerçekleştirilmesi gibi çalışmalar ele alınıyor.
Ancak bu tanınma, söz konusu yerleşimlerin tsunami tehlikesinden tamamen korunduğu anlamına gelmiyor.
İSTANBUL'DA TSUNAMİ DALGALARI KAÇ METREYE ULAŞABİLİR?
İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından Marmara Denizi'ne kıyısı bulunan 17 ilçe için tsunami tehlikesine yönelik çalışmalar hazırlandı.
Bu çalışmalar, olası tsunami senaryolarının kıyı ilçelerinde farklı seviyelerde su baskınlarına neden olabileceğini gösteriyor.
Tuzla için hazırlanan senaryolarda en yüksek kıyı su seviyesi 6,34 metre olarak hesaplanırken bazı bölgelerde suyun yatay ilerleme mesafesinin 600 metreye ulaşabileceği belirtildi.
Bu değerler gerçekleşmiş bir tsunamiye ait ölçümler değil, belirli koşullar altında oluşturulan bilimsel senaryoları ifade ediyor.
İZMİR'DE 600 KİLOMETRELİK KIYI İNCELENDİ
İzmir Büyükşehir Belediyesi, tsunami tehlikesini değerlendirmek amacıyla yaklaşık 600 kilometrelik kıyı şeridini kapsayan çalışmalar yürüttü.
Araştırma kapsamında yaklaşık 30 bin senaryo değerlendirilerek olası tsunami baskın haritaları oluşturuldu.
Çalışmaların, kıyı bölgelerinde risklerin belirlenmesi ve afet hazırlıklarının geliştirilmesi açısından kullanılması amaçlanıyor.
5 KASIM'DA ULUSLARARASI TSUNAMİ TATBİKATI BAŞLIYOR
Dünya Tsunami Farkındalık Günü'nde uluslararası bir tatbikat da başlayacak.
UNESCO Hükümetlerarası Oşinografi Komisyonunun koordinasyonunda düzenlenen NEAMWave26, 5-19 Kasım 2026 tarihlerinde gerçekleştirilecek.
Tatbikatın ilk senaryosu 5 Kasım'da Ligurya Denizi'nde uygulanacak. Program, 10 Kasım'da Kıbrıs yayı, 11 Kasım'da İyon Denizi ve 17 Kasım'da Kuzeydoğu Atlantik senaryolarıyla devam edecek.
19 Kasım'da ise Kandilli Rasathanesi koordinasyonunda Karadeniz senaryosu ele alınacak.
Tatbikatlarla tsunami uyarılarının ilgili kurumlara ulaştırılması ve acil müdahale süreçlerinin işleyişi test edilecek.
MARMARA ÜNİVERSİTESİNDE DE TSUNAMİ TATBİKATI YAPILACAK
Marmara Üniversitesi, 5 Kasım Dünya Tsunami Farkındalık Günü kapsamında deprem tahliye ve tsunami tatbikatı düzenleyeceğini duyurdu.
Üniversitenin Mehmet Genç Külliyesi'ndeki programın saat 10.00-12.00 arasında gerçekleştirilmesi planlandı.
Etkinlik kapsamında afet hazırlığına yönelik eğitim semineri de düzenlenecek.
TSUNAMİ GELMEDEN ÖNCE HANGİ BELİRTİLER GÖRÜLÜR?
Tsunamiler çoğunlukla deniz tabanında ani yer değiştirmeye yol açan depremler sonucunda oluşuyor. Denizaltı heyelanları ve volkanik faaliyetler de tsunamiye neden olabiliyor.
Uzman kuruluşların afet hazırlığı bilgilendirmelerinde, kıyıda güçlü veya uzun süren deprem hissedilmesi, deniz seviyesinin aniden çekilmesi ya da yükselmesi ve denizden olağan dışı uğultu gelmesi doğal uyarı işaretleri arasında gösteriliyor.
Bu işaretlerden biriyle karşılaşıldığında sarsıntının sona ermesinin ardından kıyıdan uzaklaşılması ve güvenli yüksek bölgelere yönelinmesi gerekiyor.
İlk dalganın ardından tehlikenin sona erdiği düşünülmemeli ve yetkililer güvenli olduğunu duyurana kadar kıyıya geri dönülmemeli.
DÜNYA TSUNAMİ FARKINDALIK GÜNÜ NEDEN 5 KASIM'DA?
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 2015 yılında kabul ettiği kararla 5 Kasım'ı Dünya Tsunami Farkındalık Günü ilan etti.
Tarihin belirlenmesinde Japonya'da 1854 yılında yaşandığı anlatılan ve Inamura-no-hi adıyla bilinen olay etkili oldu.
Anlatıya göre yaklaşan tsunami tehlikesini fark eden bir köylü, insanları uyarmak amacıyla pirinç demetlerini ateşe vererek halkın yüksek bölgelere yönelmesini sağladı.
2004 TSUNAMİSİNDE 227 BİNDEN FAZLA KİŞİ HAYATINI KAYBETTİ
26 Aralık 2004'te Endonezya'nın Sumatra Adası açıklarında meydana gelen 9,1 büyüklüğündeki deprem, tarihin en ölümcül tsunamilerinden birine yol açtı.
UNESCO verilerine göre felakette 15 ülkede 227 binden fazla kişi yaşamını yitirirken yaklaşık 1,6 milyon kişi yerinden oldu.
Yaşanan afetin ardından uluslararası tsunami erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar hız kazandı.
2026 Dünya Tsunami Farkındalık Günü kapsamında yapılan açıklamalar ise erken uyarı altyapısının yanı sıra bireylerin tahliye bilgisi ve afet hazırlığının önemini yeniden gündeme taşıyor.
