Ankara, 13 Ekim’de Türkiye’nin başkenti oluşunun 103. yılını kutlayacak. Türkiye Büyük Millet Meclisinin 13 Ekim 1923’te aldığı kararla resmen yönetim merkezi olarak belirlenen Ankara’nın bu noktaya uzanan yolu, Millî Mücadele yıllarında şekillendi.
Cumhuriyet’in ilanından yalnızca 16 gün önce alınan karar, Ankara’nın yıllardır sürdürdüğü fiilî yönetim merkezi rolünü resmileştirdi. Peki neden Ankara seçildi, İstanbul neden yeniden başkent olmadı?
13 EKİM’E UZANAN YOL 1919’DA BAŞLADI
Ankara’nın resmî başkentlik dönemi 13 Ekim 1923’te başladı. Ancak kenti bu karara taşıyan süreç daha önce şekillenmişti. Mustafa Kemal Paşa ve Temsil Heyetinin 27 Aralık 1919’da Ankara’ya gelmesi, kentin Millî Mücadele içindeki önemini artırdı.
23 Nisan 1920’de Büyük Millet Meclisinin Ankara’da açılmasıyla şehir, yeni yönetim yapısının da merkezi haline geldi. Meclis ve hükûmet çalışmalarının Ankara’dan yürütülmesi, kenti fiilen yönetim merkezine dönüştürdü.
İSTANBUL YERİNE NEDEN ANKARA?
Lozan Barış Antlaşması 24 Temmuz 1923’te imzalandı. İstanbul’daki İtilaf Devletleri kuvvetlerinin tahliyesinin tamamlanmasının ardından Türk birlikleri 6 Ekim 1923’te İstanbul’a girdi.
Bu gelişmeyle birlikte yönetim merkezinin nerede kalacağı sorusu daha belirgin hale geldi.
İstanbul, Osmanlı Devleti’nin uzun yıllar başkentiydi. Ankara ise Millî Mücadele boyunca Meclisin ve hükûmetin çalıştığı merkez haline gelmişti.
Ankara’nın tercihinde siyasi ağırlığının yanı sıra coğrafi konumu, güvenlik değerlendirmeleri ve yeni devletin merkezinin Anadolu’da kurulması düşüncesi de etkili oldu.
9 EKİM’DE TEKLİF VERİLDİ
Malatya Milletvekili İsmet Paşa ve 14 milletvekili, 9 Ekim 1923’te Ankara’nın hükûmet merkezi olması için TBMM’ye teklif sundu.
Teklifin gerekçesinde Lozan sonrasındaki yeni koşullar, Türkiye’nin güvenliği ve devletin güç kaynaklarının Anadolu’nun merkezinde geliştirilmesi gerektiği vurgulandı.
Gerekçede ayrıca devletin idare merkezinin belirlenerek “iç ve dış tereddütlere son vermek” gerektiği ifade edildi.
13 EKİM 1923’TE MECLİS KARARINI VERDİ
Teklif, dört gün sonra TBMM Genel Kurulunda görüşüldü.
13 Ekim 1923’te kabul edilen tek maddelik düzenlemede, dönemin ifadesiyle, “Türkiye Devletinin makarrı idaresi Ankara şehridir” hükmüne yer verildi.
Böylece Ankara’nın Millî Mücadele yıllarında kazandığı fiilî yönetim merkezi konumu resmiyet kazandı.
Başkentlik statüsü daha sonra anayasal güvenceye de alındı. 20 Nisan 1924’te kabul edilen Anayasa’nın 2’nci maddesinde Türkiye Devleti’nin başkentinin Ankara olduğu açıkça belirtildi.
CUMHURİYETTEN YALNIZCA 16 GÜN ÖNCE
Ankara’nın başkent ilan edildiği 13 Ekim 1923 ile Cumhuriyet’in ilan edildiği 29 Ekim 1923 arasında yalnızca 16 gün vardı.
Lozan’ın ardından İstanbul’un tahliye edilmesi, yönetim merkezinin Ankara olarak kesinleşmesi ve kısa süre sonra Cumhuriyet’in ilan edilmesi, yeni devletin siyasi yapılanmasının peş peşe şekillendiği bir döneme denk geldi.
Başkentlik kararıyla birlikte yönetimin İstanbul’a dönmeyeceği de kesinleşmiş oldu.
ANKARA’YI BAŞKENT YAPAN TEK BİR NEDEN YOKTU
Ankara’nın başkent seçilmesini yalnızca Millî Mücadele’deki rolüyle açıklamak mümkün değil.
Meclisin burada çalışması, şehrin fiilen yönetim merkezi haline gelmesi, Anadolu’nun iç kesimlerindeki konumu ve güvenlik açısından sağladığı avantajlar aynı tercihte birleşti.
Bu nedenle 13 Ekim kararı, yalnızca bir şehrin statüsünü değiştiren idari bir düzenleme değil, yeni devletin yönetim merkezinin nerede şekilleneceğini belirleyen temel kararlardan biri oldu.
ANKARA YARIN 103. YILINI KUTLAYACAK
Ankara, 13 Ekim 2026’da Türkiye’nin başkenti oluşunun 103. yılını kutlayacak.
27 Aralık 1919’da belirginleşen süreç, 23 Nisan 1920’de Meclisin açılmasıyla güçlendi, 9 Ekim 1923’te sunulan teklifle son aşamasına geldi ve 13 Ekim 1923’te alınan kararla resmileşti.
Böylece Ankara’nın Millî Mücadele yıllarında kazandığı yönetim merkezi kimliği, kalıcı başkent statüsüne dönüştü.
