Zonguldak’ın Kilimli ilçesine bağlı Gelik beldesindeki özel bir maden ocağında bugün meydana gelen ve ilk haberlerde grizu patlaması olarak aktarılan olay, madenlerdeki metan riskini yeniden gündeme taşıdı.
Son bilgilere göre patlamada 2 işçi hayatını kaybetti, 5 işçi yaralandı. Yaralılardan 2’sinin durumunun ağır olduğu bildirildi. Yerel kaynaklar, ocakta bulunan 7 işçinin tamamının dışarı çıkarıldığını aktardı.
Patlamanın kesin meydana geliş nedeninin ise teknik incelemelerin ardından netleşmesi bekleniyor.
Peki, grizu patlaması nedir, grizu nasıl oluşur, hangi gaz grizuya neden olur ve madenlerde grizu patlaması nasıl meydana gelir?
GRİZU PATLAMASI NEDİR?
Grizu, temel olarak metan gazı ile havanın oluşturduğu yanıcı ve patlayıcı karışıma verilen isimdir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının maden güvenliği çalışmalarına göre metan, kimyasal formülü CH₄ olan renksiz ve kokusuz bir gazdır. Kömürleşme sürecinin doğal sonucu olarak kömür damarlarında ve çevresindeki kayaçlarda bulunabilir.
Metan tek başına “grizu” olarak adlandırılmaz. Gazın maden havasıyla belirli oranlarda karışması sonucu grizu olarak bilinen patlayıcı ortam ortaya çıkar.
GRİZU PATLAMASI NASIL OLUR?
Grizu patlamasının meydana gelmesi için metan, yeterli oksijen ve bir tutuşturucu kaynağın aynı ortamda bulunması gerekir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına göre maden havasındaki metan oranının yaklaşık yüzde 4 ile yüzde 15 arasına ulaşması patlayıcı bir ortam oluşturabilir. En güçlü patlamanın ise metan oranının yaklaşık yüzde 9,5 olduğu koşullarda meydana gelebileceği belirtiliyor.
Açık alev, aşırı ısınmış yüzeyler, elektrik veya sürtünmeden kaynaklanan kıvılcımlar ve bazı patlatma işlemleri tutuşturucu kaynak haline gelebiliyor.
MADENLERDE METAN GAZI NASIL BİRİKİR?
Metan, kömür damarlarının içinde veya çevredeki kaya tabakalarının gözenek ve çatlaklarında bulunabiliyor.
Madencilik faaliyetleri sırasında gazın açığa çıkmasıyla metan maden havasına karışabiliyor.
Bakanlık kaynaklarında metanın yer altı ortamına başlıca üç şekilde yayıldığı belirtiliyor:
-
Kazı sırasında metan açığa çıkması
-
Kömür damarından ortama metan boşalması
-
Ani ve yoğun metan çıkışı olarak bilinen degaj
Havalandırmanın yetersiz kalması durumunda gazın belirli bölgelerde birikmesi patlayıcı ortam riskini artırabiliyor.
GRİZU NEDEN BU KADAR TEHLİKELİ?
Metan patlamasında yalnızca ilk patlama etkili olmayabiliyor.
Patlamayla ortaya çıkan yüksek basınç ve alev dalgası maden galerilerinde ilerleyebiliyor. İlk patlamanın havaya kaldırdığı kömür tozları da tutuşarak ikinci patlamalara yol açabiliyor ve olayın etkisini büyütebiliyor.
Metan ayrıca ortamda çok yüksek miktarda bulunduğunda oksijen oranının düşmesine neden olarak boğulma riski de oluşturabiliyor.
GRİZU PATLAMASI NASIL ÖNLENİR?
Grizu riskine karşı en önemli başlıkların başında metan birikiminin önlenmesi geliyor.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının yayımladığı güvenlik dokümanlarında mekanik havalandırma, düzenli gaz ölçümü, metan seviyesinin sürekli izlenmesi ve uygun noktalarda sensörlerin kullanılması temel tedbirler arasında gösteriliyor.
Ayrıca gaz detektörlerinin düzenli kontrol ve kalibrasyonu, yeterli hava akışının sağlanması, kıvılcım oluşturabilecek ekipmanların kontrolü ve grizulu madenlere uygun elektrikli ekipmanların kullanılması gerekiyor.
Bakanlık, grizu tehlikesiyle mücadeleyi üç temel aşamada ele alıyor: metan birikimini önlemek, biriken metanın tutuşmasını engellemek ve olası patlamanın yayılmasını sınırlandırmak.
ZONGULDAK'TAKİ PATLAMADA SON DURUM NE?
23 Ekim 2026’da Kilimli’nin Gelik beldesindeki özel maden ocağında meydana gelen olayda 2 işçinin yaşamını yitirdiği, 5 işçinin ise yaralandığı bildirildi.
Yaralı işçilerden 2’sinin durumunun ağır olduğu belirtilirken, ekiplerin olayın nedenini belirlemeye yönelik çalışmalarının sürdüğü aktarıldı.
Olayın ilk haberlerde grizu patlaması olarak aktarılmasına karşın, patlamayı başlatan kesin koşulların yapılacak teknik incelemeler sonucunda ortaya çıkması bekleniyor.
