İçişleri Bakanlığına bağlı Jandarma Teşkilatı, 187'nci kuruluş yıl dönümünü kutluyor. Devlet arşivlerinde adına ilk kez 1839’da rastlanan Jandarma Teşkilatı, vatandaşın güven ve huzurunun teminatı olarak görev yapıyor.
İLK NİZAMNAME 1869’DA YÜRÜRLÜĞE GİRDİ
Jandarma Teşkilatı’nın kurumsal tarihindeki ilk düzenleme, “Asakir-i Zaptiye Nizamnamesi” (Askeri Kolluk Tüzüğü) oldu. 14 Haziran 1869’da yürürlüğe giren bu metinle birlikte zabıtanın görev, yetki ve sorumlulukları hukuki bir çerçeveye kavuştu. Aynı yönergede, her ilde piyade ve süvarilerden oluşan birer “zaptiye alayı” kurulması da öngörülüyordu.
KURULUŞ TARİHİ 1839
Arşiv belgeleri üzerinde yapılan incelemelerde, 1839 yılından itibaren “jandarma” ibaresine ve “jandarma tayin kararnamelerine” rastlandığı için teşkilatın kuruluşu bu yıla dayandırıldı. Ay ve günün tam olarak tespit edilememesi nedeniyle, Tanzimat Fermanı’nın ilan edildiği 1839 ile ilk nizamnamenin yürürlüğe girdiği 14 Haziran tarihi birleştirilerek teşkilatın kuruluş günü 14 Haziran 1839 olarak belirlendi.
OSMANLI’DAN CUMHURİYET’E
1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’ndan sonra Sadrazam Sait Paşa, modern bir zabıta teşkilatı kurmak amacıyla İngiltere ve Fransa’dan subaylar getirtti. Bu çerçevede 20 Kasım 1879’da “seraskerlik” makamına bağlı “Umum Jandarma Merkeziyesi” oluşturuldu. Teşkilat, 1909’da Rumeli’deki başarıları nedeniyle yeniden yapılandırılarak “Harbiye Nezareti”ne bağlandı ve “Umum Jandarma Kumandanlığı” adını aldı.
Birinci Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı boyunca hem iç güvenlik görevlerini sürdüren hem de cephelerde savaşan jandarma birlikleri, Cumhuriyet’in ilanının ardından devletin diğer kurumları gibi yeniden teşkilatlandı. 1918’de kapatılan Jandarma Astsubay Okulu İzmit’te yeniden açılırken, sabit ve seyyar birlikler güçlendirildi.
2016’DA İÇİŞLERİ’NE BAĞLANDI
Teşkilat, bugünkü hukuki statüsüne 10 Haziran 1930’da kavuştu. 1706 sayılı Jandarma Kanunu’nun çıkarılmasıyla birlikte yasal dayanağını netleştiren teşkilat, 1937’de “Jandarma Teşkilat ve Vazife Nizamnamesi” ile görev tanımını genişletti. 1939’da ise dört ana grup halinde (sabit birlikler, seyyar birlikler, eğitim birlikleri ve okullar) yeniden düzenlendi.
1956’da yürürlüğe giren 6815 sayılı Kanun’la birlikte, sınır, kıyı ve kara sularının korunması ile kaçakçılıkla mücadele görevleri de Jandarma Genel Komutanlığı’na devredildi. İlk Jandarma Bölge Komutanlığı 1961’de Ankara’da kurulurken, ilk havacılık birliği 1968’de Diyarbakır’da Helikopter Bölük Komutanlığı adıyla faaliyete geçti. 15 Temmuz 2016 darbe girişiminin ardından çıkarılan 668 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Jandarma Genel Komutanlığı, İçişleri Bakanlığı’na bağlandı.
