Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın 16 maddelik metni TBMM Başkanlığına sunuldu. Üç ülkeyi ortak savunma yükümlülüğü altında buluşturmayı amaçlayan anlaşma, Türkiye'nin askerî güvenliği, savunma sanayii işbirliği ve bölgesel ilişkileri açısından yeni düzenlemeler içeriyor. Metinde, taraflardan birine yönelik silahlı saldırının tüm taraflara yapılmış sayılması öne çıkarken askerî yardım, ortak üretim ve istihbarat paylaşımının nasıl yürütüleceği de belirleniyor.
MEKKE ANLAŞMASI TÜRKİYE İÇİN NE ANLAMA GELİYOR?
TBMM Başkanlığına sunulan 16 maddelik Mekke Anlaşması, Türkiye'nin Pakistan ve Suudi Arabistan ile yürüttüğü askerî işbirliğine karşılıklı savunma yükümlülüğü eklemeyi öngörüyor.
Anlaşmanın ikinci maddesine göre Türkiye, Pakistan veya Suudi Arabistan'dan birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırı, üç ülkenin tamamına yapılmış kabul edilecek.
Bu hüküm, Türkiye'nin silahlı saldırıya uğraması durumunda Pakistan ve Suudi Arabistan'ın da anlaşma kapsamında yardım sağlamasını öngörüyor. Aynı yükümlülük, diğer iki ülkenin saldırıya uğraması hâlinde Türkiye için de geçerli olacak.
Ancak düzenleme, herhangi bir saldırı durumunda otomatik olarak asker gönderileceği anlamına gelmiyor. Sağlanacak desteğin kapsamı ve niteliği, ihtiyaçların değerlendirilmesi ve ülkelerin mevcut imkânları doğrultusunda belirlenecek.
Ortak savunma yükümlülüğü, Birleşmiş Milletler Şartı'nın 51. maddesinde düzenlenen meşru müdafaa hakkına dayanıyor.
TÜRKİYE'NİN SAVUNMA SANAYİİNE NE KATKISI OLACAK?
Anlaşmanın Türkiye açısından öne çıkan bir diğer yönü, savunma sanayiinde ortak üretim ve teknoloji geliştirme imkânlarının genişletilmesi.
Yedinci madde, üç ülkenin savunma sanayii kuruluşları arasında teknoloji paylaşımını, ortak araştırma ve geliştirme projelerini ve üretim faaliyetlerini destekliyor.
Bu kapsamda Türk savunma sanayii kuruluşlarının Pakistan ve Suudi Arabistan'daki kurumlarla ortak projeler geliştirmesine yönelik bir işbirliği zemini oluşturulması öngörülüyor.
Metinde uzman personel yetiştirilmesi, askerî sanayinin geliştirilmesi ve savunma teknolojilerinde edinilen deneyimlerin paylaşılması da bulunuyor.
Bununla birlikte anlaşma, belirli bir silah sistemi, şirket, yatırım tutarı veya üretim projesi açıklamıyor. Somut işbirliklerinin tarafların karşılıklı mutabakatıyla şekillenmesi bekleniyor.
ASKERÎ EĞİTİM, İSTİHBARAT VE LOJİSTİKTE YENİ DÜZEN
Mekke Anlaşması'nın beşinci ve altıncı maddeleri, terörle mücadele ve askerî eğitim alanındaki işbirliğini kapsıyor.
Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan'ın ortak tatbikatlar düzenlemesi, askerî personel değişimi gerçekleştirmesi ve silahlı kuvvetlerinin birlikte çalışabilirliğini artırması öngörülüyor.
Dokuzuncu madde ise ülkeler arasında güvenli kanallar üzerinden istihbarat paylaşılmasını düzenliyor. Paylaşılan bilgilerin korunması ve gizlilik kurallarına uyulması zorunlu olacak.
On üçüncü maddeye göre gizlilik dereceli belgeler, anlaşmaya taraf olmayan devletler, şirketler veya kişilerle paylaşılamayacak.
Onuncu madde kapsamında ise barış, savaş ve olağanüstü durumlarda silah, mühimmat, yakıt, yedek parça ve askerî teçhizat alanlarında karşılıklı lojistik destek sağlanması öngörülüyor.
TÜRKİYE'NİN MEVCUT ASKERÎ ANLAŞMALARI ETKİLENECEK Mİ?
Mekke Anlaşması'nın 12. maddesi, tarafların daha önce imzaladıkları uluslararası anlaşmalardan doğan hak ve yükümlülüklerinin korunacağını belirtiyor.
Bu hüküm, Türkiye'nin mevcut uluslararası anlaşmalardan kaynaklanan yükümlülüklerinin Mekke Anlaşması nedeniyle ortadan kalkmayacağı anlamına geliyor.
Anlaşmanın 11. maddesinde de uluslararası hukuk ile taraf ülkelerin iç hukuklarının saklı tutulacağı ifade ediliyor.
Dolayısıyla yeni düzenleme, mevcut askerî anlaşmaların yerine geçmekten ziyade Pakistan ve Suudi Arabistan ile ayrı bir ortak savunma ve güvenlik işbirliği çerçevesi oluşturmayı amaçlıyor.
ÜÇ ÜLKENİN SAVUNMA KARARLARI NASIL ALINACAK?
Anlaşmanın sekizinci maddesiyle Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi kurulması planlanıyor.
Komitede Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan'ın dışişleri bakanları, savunma bakanları ve genelkurmay başkanları yer alacak.
Komite, ülkelerin dönüşümlü ev sahipliğinde yılda iki kez toplanacak. Gerekli görülmesi durumunda liderler de yılda bir kez görüşebilecek.
Anlaşmanın uygulanmasını destekleyecek daimi sekretaryanın merkezi Suudi Arabistan'da bulunacak. Üç yıllık görev süresine sahip ilk genel sekreter ise Pakistan vatandaşı olacak.
Yeni ülkelerin ittifaka katılabilmesi için Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan'ın ortak onayı gerekecek. Anlaşmada yapılacak değişiklikler de üç ülkenin oy birliğiyle kabul edilebilecek.
MEKKE ANLAŞMASI NE ZAMAN YÜRÜRLÜĞE GİRECEK?
TBMM Başkanlığına sunulan anlaşmanın yürürlüğe girebilmesi için taraf ülkelerin kendi iç hukuklarında gerekli onay süreçlerini tamamlaması gerekiyor.
On altıncı maddeye göre anlaşma, son onay belgesinin Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi Sekretaryasına teslim edilmesiyle yürürlüğe girecek.
Anlaşmanın yorumlanması veya uygulanması sırasında ortaya çıkabilecek anlaşmazlıklar ise taraflar arasında yapılacak görüşmelerle çözülecek.
Mekke Anlaşması, Türkiye açısından Pakistan ve Suudi Arabistan ile ilişkilerin ortak savunma, askerî eğitim, istihbarat ve savunma sanayii alanlarında genişletilmesini öngörüyor. Ancak bu işbirliğinin uygulamadaki kapsamı, anlaşmanın yürürlüğe girmesinin ardından alınacak kararlar ve yapılacak ek düzenlemelerle şekillenecek.
