Cumhurbaşkanı İsmet İnönü ile İngiltere Başbakanı Winston Churchill, İkinci Dünya Savaşı’nın sürdüğü 30-31 Ocak 1943 tarihlerinde Adana yakınlarındaki Yenice İstasyonu’nda bir araya geldi. Görüşmelerde savaşın seyri ile Türkiye’nin savaştaki konumu ele alındı. Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT) tarafından yayımlanan 8 Şubat 1943 tarihli istihbarat belgesi ise bu temasın ardından Alman tarafındaki ilk tepkileri ve verilen mesajları ortaya koyuyor.
GÖRÜŞMENİN ARDINDAN “BÜYÜK TELAŞ”
“Churchill ziyareti ve Alman konsolosu” başlıklı belgede, görüşmenin ardından Alman konsolosunun ilk gün “büyük bir telaş” gösterdiği kaydedildi. Kayıt, İnönü ile Churchill arasındaki buluşmanın ardından Alman konsolosluğundaki ilk tepkinin dönemin istihbarat birimleri tarafından yakından takip edildiğini gösteriyor. Belgede görüşmenin ayrıntılarından çok, sonrasında Alman konsolosunun davranışları ve aktardığı bilgiler yer alıyor.
BERLİN’DEN ŞİFRELİ MESAJ GELDİ
Rapora göre ilk gün yaşanan bu tepkinin ardından Berlin’in Ankara Büyükelçiliğinden şifreli bir mesaj geldi. Alman konsolosu, bu mesaj sonrasında Türkiye’nin Almanya ile dostluğunu sürdüreceğine ilişkin dönemin Alman Büyükelçisi Franz von Papen’e “kesin teminat” verildiğini aktardı. Paylaşılan metinde bu teminatın kim tarafından, hangi görüşmede ve hangi sözlerle verildiğine ilişkin daha ayrıntılı bilgi bulunmuyor. Kayıt, söz konusu ifadeyi Alman konsolosunun aktardığı değerlendirme olarak içeriyor.
“SOĞUKKANLILIK” MESAJI ÖNE ÇIKTI
Belgenin devamında, Alman konsolosunun çevresindekilere Almanya’nın İnönü-Churchill görüşmesini “büyük bir soğukkanlılıkla” karşıladığı yönünde açıklama yapılmasını istediği bilgisi yer aldı. Aynı kayıtta önce “büyük telaş” ifadesinin kullanılması, ardından Berlin’den şifreli mesaj gelmesi ve sonrasında daha kontrollü bir görüntü verilmek istenmesi dikkat çekiyor. Belgenin en belirgin yönlerinden biri de ilk tepki ile dışarıya verilmek istenen mesaj arasındaki bu fark.
BELGE 8 ŞUBAT’TA HAZIRLANDI
Milli Emniyet Hizmeti Riyaseti İzmir Merkez Amirliği tarafından hazırlanan istihbarat belgesinin tarihi 8 Şubat 1943. Evrakın kaynak bölümünde “İzmir Yuvası” ifadesi yer alırken, belge üzerinde ayrıca 12 Şubat 1943 tarihli kayıt damgası bulunuyor. Bu tarihler, 30-31 Ocak’taki İnönü-Churchill görüşmesinin ardından Alman tarafındaki gelişmelerin kısa süre içinde istihbarat kayıtlarına geçirildiğini gösteriyor. 83 yıl sonra kamuoyuna açılan belge, Alman konsolosunun ilk tepkisini, Berlin’den gelen şifreli mesajı ve ardından verilmek istenen “soğukkanlılık” mesajını aynı kayıt içinde ortaya koyuyor.
