Türk bilim insanı Prof. Dr. Aziz Sancar'ın Nobel Kimya Ödülü'ne layık görülmesinin üzerinden 11 yıl geçti. Sancar, DNA onarım mekanizmalarını açıklayan çalışmalarıyla 7 Ekim 2015'te Nobel'e uzanarak Kimya dalında bu ödülü kazanan ilk Türk oldu.
NOBEL KARARI 7 EKİM 2015'TE AÇIKLANDI
İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, 7 Ekim 2015'te Nobel Kimya Ödülü'nün sahiplerini açıkladı. Ödül, DNA onarımının mekanizmalarını ortaya koyan araştırmaları nedeniyle Aziz Sancar, Tomas Lindahl ve Paul Modrich'e verildi. Üç bilim insanı ödülü eşit olarak paylaştı.
Sancar'ın başarısı Türkiye açısından da tarihe geçti. Nobel Kimya Ödülü'nü kazanan ilk Türk bilim insanı olan Sancar, Nobel alan ikinci Türk oldu. Orhan Pamuk, 2006 yılında Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazanmıştı.
AZİZ SANCAR NOBEL ÖDÜLÜ'NÜ NEDEN KAZANDI?
Sancar'ın Nobel'e uzanan çalışmalarının merkezinde DNA onarımı bulunuyor. DNA, canlıların genetik bilgisini taşımasına rağmen tamamen kararlı bir yapı değil. UV ışınları ve farklı etkenler DNA üzerinde sürekli hasara yol açabiliyor.
Hücreler ise genetik bilginin korunabilmesi için bu hasarları belirli moleküler mekanizmalarla onarıyor. 2015 Nobel Kimya Ödülü, bu mekanizmaların moleküler düzeyde nasıl çalıştığını ortaya koyan araştırmalara verildi.
SANCAR'IN ÇALIŞMASI DNA'NIN KENDİNİ NASIL ONARDIĞINI GÖSTERDİ
Aziz Sancar özellikle “nükleotid eksizyon onarımı” olarak bilinen mekanizmayı haritalandırdı. Bu sistem, UV ışınlarının DNA'da oluşturduğu hasarların hücre tarafından giderilmesinde görev yapıyor. Nobel Komitesi, Sancar'ın çalışmalarının canlı hücrenin nasıl işlediğinin anlaşılmasına temel katkı sağladığını vurguladı.
Sancar'ın araştırmaları yalnızca DNA hasarının giderilmesine ilişkin temel mekanizmaların anlaşılmasına katkı sağlamadı. Nobel Komitesine göre DNA onarımına ilişkin bu bilimsel birikim, yeni kanser tedavilerinin geliştirilmesinde de kullanılıyor.
SAVUR'DAN NOBEL'E UZANAN BİLİM YOLCULUĞU
Aziz Sancar, 8 Eylül 1946'da Mardin'in Savur ilçesinde dünyaya geldi. İstanbul Üniversitesi'nde tıp eğitimi alan Sancar, mezuniyetinin ardından hekimlik yaptı ve daha sonra bilimsel çalışmalarını sürdürmek üzere ABD'ye gitti.
Sancar, 1977'de University of Texas at Dallas'ta doktorasını tamamladı. Ardından Yale Üniversitesi'nde çalışmalarını sürdürdü ve daha sonra University of North Carolina bünyesine katıldı. Nobel Ödülü'nün açıklandığı dönemde de University of North Carolina, Chapel Hill'de görev yapıyordu.
DNA ONARIMINDA YILLAR SÜREN ÇALIŞMALAR
Sancar'ın bilimsel yolculuğunda DNA onarımı uzun yıllar boyunca temel araştırma alanlarından biri oldu. Bakteriler üzerinde yürüttüğü araştırmalarda UV ışınlarının oluşturduğu DNA hasarının nasıl onarıldığını inceleyen Sancar, daha sonra insan hücrelerindeki onarım sistemleri üzerinde çalıştı.
TÜBİTAK'ın aktardığına göre Sancar, insanlarda DNA'nın hasarlı bölümünü içeren 27-30 nükleotid uzunluğundaki parçanın nasıl kesilip uzaklaştırıldığını ve ardından oluşan boşluğun nasıl doldurulduğunu gözlemledi.
Bu çalışmalar, yıllar sonra Nobel'e giden bilimsel birikimin önemli parçalarını oluşturdu.
ÖDÜLÜNÜ 10 ARALIK'TA ALDI
7 Ekim'de açıklanan Nobel kararının ardından Sancar, ödülünü 10 Aralık 2015'te Stockholm'de düzenlenen törende aldı. Nobel Kimya Ödülü, İsveç Kralı XVI. Carl Gustaf tarafından Sancar'a takdim edildi.
Sancar, Nobel madalyasını daha sonra Türkiye'ye getirdi. TÜBİTAK'ın aktardığı bilgilere göre madalyasını 19 Mayıs 2016'da Anıtkabir'e bıraktı.
11 YIL SONRA DA BİLİM TARİHİNDEKİ YERİNİ KORUYOR
Aziz Sancar'ın 7 Ekim 2015'te Nobel Kimya Ödülü'ne layık görülmesinin üzerinden bugün 11 yıl geçti. Savur'da başlayan eğitim yolculuğu, DNA onarımı üzerine onlarca yıla yayılan bilimsel çalışmaların ardından Nobel'e ulaştı.
2015 Nobel Kimya Ödülü'nün resmi gerekçesi ise aradan geçen 11 yılın ardından aynı bilimsel mirası özetliyor: DNA onarımının mekanizmalarını ortaya koyan çalışmalar.
