İran’da devletin en üst makamı olan Veliyy-i Fakih konumundaki Ayetullah Ali Hamaney’in hayatını kaybetmesinin ardından, ülkenin yeni dini liderini belirleme süreci resmen başladı. 1979 İslam Devrimi’nden bu yana yaşanan en kritik siyasi geçişlerden biri olarak görülen süreç, anayasal mekanizmalar çerçevesinde yürütülüyor.
ANAYASAL HALEFİYET MEKANİZMASI DEVREDE
İran Anayasası’na göre, dini liderin ölümü, istifası ya da görevini yapamaz hale gelmesi durumunda halefiyet süreci otomatik olarak işletiliyor. Bu sürecin merkezinde, yeni lideri seçme yetkisine sahip olan Uzmanlar Meclisi (Meclis-i Hubregan) bulunuyor.
GEÇİCİ LİDERLİK KONSEYİ GÖREV BAŞINDA
İran Anayasası’nın 111. maddesi uyarınca, liderlik makamı boşaldığında görevler geçici olarak üç kişilik bir liderlik konseyi tarafından yürütülüyor. Bu konseyde:
-
Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan,
-
Yargı Erki Başkanı Gulam Hüseyin Muhsini Ejei,
-
Anayasayı Koruyucular Konseyi tarafından seçilen bir din adamı yer alıyor. Bu görev için din adamı olarak Ayetullah Ali Rıza Arafi belirlendi.
Geçici konsey, yeni lider seçilene kadar Veliyy-i Fakih’in anayasal yetkilerini kolektif biçimde kullanıyor.
YENİ LİDERİ UZMANLAR MECLİSİ SEÇECEK
İran Anayasası’nın 107. maddesine göre, 88 üyeden oluşan Uzmanlar Meclisi, dini liderin ölümü ya da görevini sürdürememesi halinde yeni lideri seçmekle yükümlü. Meclis üyeleri, halk tarafından sekiz yıllığına seçilen ve üst düzey din adamlarından oluşan isimlerden meydana geliyor.
SEÇİM SÜRECİ NASIL İŞLEYECEK?
Uzmanlar Meclisi’nin Tahran’da toplanarak seçim sürecini başlatması bekleniyor. Anayasada lider seçimi için belirli bir süre sınırı bulunmuyor. Oylama gizli yapılıyor ve toplantıya katılan üyelerin salt çoğunluğunun oyunu alan aday, İran’ın yeni dini lideri olarak ilan ediliyor.
SON LİDER DEĞİŞİMİ 1989’DA YAŞANMIŞTI
İran’da bir önceki liderlik değişimi, 1989 yılında devrim lideri Ayetullah Ruhullah Humeyni’nin vefatının ardından gerçekleşmişti. Uzmanlar Meclisi, Humeyni’nin ölümünden aynı gün içinde Ayetullah Ali Hamaney’i yeni lider olarak seçmişti.
GÖZLER UZMANLAR MECLİSİ’NDE
Uzmanlar, bu kez sürecin hem iç siyasi dengeler hem de bölgesel gelişmeler nedeniyle daha karmaşık ilerleyebileceğine dikkat çekiyor. Önümüzdeki günlerde Uzmanlar Meclisi’nden gelecek açıklamaların, İran’ın gelecekteki siyasi yönelimi açısından belirleyici olacağı ifade ediliyor.
Kaynak:AA
