9 Eylül 1974’te devreye giren Keban Barajı ve HES, bugün de Türkiye’nin en büyük üçüncü hidroelektrik santrali konumunda. 1330 MW kurulu gücü ve yıllık 6,6 milyar kWh üretim kapasitesiyle enerji arz güvenliğinde kritik rol oynuyor; Türkiye’de üretilen hidroelektriğin yaklaşık %7–8’i bu tesisten geliyor.
TARİHİ DÖNÜM NOKTASI
Keban Barajı ve HES, devreye girdiği dönemde Türkiye’nin elektrik talebinin yaklaşık üçte birini tek başına karşılayarak ülkenin enerji tarihinde çığır açtı. Bugün de ölçeği ve şebekedeki rolüyle stratejik önemini sürdürüyor.
KAPASİTE VE ÜRETİM PROFİLİ
Tesis, 1330 MW kurulu güç ve 8 ünite ile yılda 6,6 milyar kWh seviyesinde üretim yapabilecek altyapıya sahip. Devreye alındığından bu yana 287 milyar kWh’yi aşan üretimiyle, Türkiye’nin baz yük kapasitesine uzun süredir katkı sağlıyor.
“O YILLARIN EN BÜYÜK ÇÖZÜMÜ”
Yenilenebilir enerji danışmanı Taner Ercömert, Keban’ın ilk dört ünitesinin 1974’te devreye girdiği yıllarda ülkenin en büyük elektrik üretim tesisi olduğunu hatırlatıyor: “Keban, yıllık 4–7 milyar kWh aralığındaki üretimiyle o dönem enerji sorununa tek başına nefes aldırdı.” Ercömert’e göre bugün de Türkiye hidroelektriğinin %7–8’i Keban’dan gelirken, toplam elektrik üretimine katkısı %1,5–2 seviyesinde.
SU YÖNETİMİ, TARIM VE İÇME SUYU
Fırat üzerindeki ana havza barajı olan Keban, enerji üretiminin yanı sıra sulama ve içme suyu temininde de kilit rol oynuyor. Türkiye’deki su toplama havzasının önemli bir bölümünü kontrol eden baraj, akış aşağısındaki GAP barajlarına da düzenli su regülasyonu sağlıyor.
DEV REZERVUARIN BÖLGESEL ETKİSİ
Yaklaşık 31 milyar m³’lük baraj gölü; 125 km uzunluğu ve yer yer 18 km’ye ulaşan genişliğiyle bölgenin coğrafyasını dönüştürdü. Baraj gölünün oluşturduğu iç su ekosistemi, balıkçılık, turizm ve ulaşım gibi alanlardaki ekonomik faaliyetleri canlandırıyor.
YÜZER GES İLE HİBRİT ENERJİ
Keban, hidroelektriğin yanı sıra güneşten elektrik üretimiyle de dikkat çekiyor. Baraj gölü üzerinde geçen yıl üretime başlayan yüzer GES, yaklaşık 1 MW kurulu güçle yıllık 1,8 milyon kWh üretim hedefliyor. Üretilen elektriğin Kuzova Pompaj Sulama Sistemi’nin ihtiyacını karşılayarak 7 köyde 4.783 hektar tarım arazisinin sulamasına katkı vermesi planlanıyor.
HES’LERİN PAYI
Ercömert, hidroelektriğin arz güvenliği açısından önemine dikkat çekerek, 2024’te elektriğin %21,5’inin, 2025’in ilk 8 ayında ise %18,2’sinin HES’lerden üretildiğini aktarıyor. Bu tablo, kuraklık ve değişen yağış rejimlerine rağmen hidroelektriğin şebekede denge unsuru olmayı sürdürdüğünü ortaya koyuyor.
ÖNÜMÜZDEKİ ADIM
Gündemde, Keban’daki yüzer GES kapasitesinin artırılması ve benzer projelerin diğer barajlara yaygınlaştırılması var. Türkiye genelindeki 944 barajın %10’unda yüzer GES kurulması senaryosunda, ülkenin elektrik talebinin önemli bir bölümünün yenilenebilir kaynaklardan karşılanabileceği öngörülüyor.
STRATEJİK ALTYAPI, ESNEK GELECEK
Keban Barajı ve HES, 51 yılın ardından dahi enerji, su yönetimi ve tarımın kesişiminde yer almayı sürdürüyor. Hidroelektriğin yanına yüzer GES gibi hibrit çözümler eklendikçe, bölgenin ve ülkenin sürdürülebilir ve esnek enerji hedeflerine erişimi daha da güçleniyor.
