Rahmi M. Koç Müzesi, İngiltere'den getirilen özel bir koleksiyonla bisikletin iki yüzyıllık tarihsel gelişimini sergilemektedir. Müze, kara yolu ulaşımı bölümünde bulunan bisiklet koleksiyonunu ünlü İngiliz kolleksiyonerler Daniel ve Toby Ward kardeşlerin bağışladığı "Ward Kardeşler Bisiklet Koleksiyonu" ile zenginleştirmiştir.
Bu koleksiyon, pedalsız ilk ahşap modellerden üç tekerlekli tasarımlara, ikonik büyük ön tekerlekli İngiliz bisikletlerinden günümüzün modern tasarımlarına kadar birçok bisiklet türünü kronolojik bir şekilde ziyaretçilere sunmaktadır. Özel koleksiyonun yanında müzede yer alan "Pedaldan Motora" adlı kitap da okuyucularla buluşmuş durumda. Bu eser, bisiklet ve motosikletlerin tasarım evrimine dair bilgileri içermektedir.
234 sayfa olarak hazırlanan bu kitap, endüstri tarihine dair önemli bir kaynak niteliği taşıyor. İçeriğinde mühendislik ve kültür açısından bisiklet ve motosikletlerin gelişimi çok katmanlı bir anlatımla ele alınmaktadır.
MÜZE KURULUM SÜRECİ
Rahmi M. Koç Müzesi Genel Müdür Yardımcısı Selen İşyar, müzenin koleksiyonunun gelişim sürecini aktardı. İşyar, 1994 yılında Hasköy'deki tarihi Lengerhane binasında kurulan müzenin, Rahmi Koç'un ilgisi ve tutkusuyla hayata geçirildiğini belirtti. Marklin oyuncak trenleri ile başlayan koleksiyon merakı, müzeye dönüşme fikrinin doğmasına sebep olmuştur.
Bununla birlikte, Amerika'da benzer bir yapıyı gördükten sonra müzenin kurulma fikri şekillenmiştir.
KOLEKSİYONUN GELİŞİMİ
İşyar, Haliç kıyısında bulunan Bizans temelli tarihi Lengerhane binasının 3 yıllık restorasyon sürecinin ardından müzenin açıldığını kaydetti. 2001 yılında Hasköy Tersanesi'nin de koleksiyona katılmasıyla koleksiyonun zenginleştiğini ifade etti. Ulaşım koleksiyonunda bisikletlerin her zaman önemli bir yerinin olduğunu vurgulayan İşyar, geçen yıl 23 özel parça ekleyerek bu tarihi anlatma fırsatı bulduklarını belirtti.
Bu sayede, ziyaretçilerin bisikletlerin evrimini daha iyi anlamalarına olanak tanıdıklarını vurguladı. İstanbul'daki müzelerinde 1818'lerden 2012'ye uzanan bir geçmişin sergilendiğini söyleyen İşyar, ziyaretçilere farklı bisiklet modellerini bir arada görme imkanı sunduklarını aktardı.
BİSİKLETİN TOPLUMDAKİ YERİ
Bisikletin sadece bir ulaşım aracı değil, aynı zamanda özgürlük ve oyun alanı sunduğunu ifade eden İşyar, büyüdükçe insanların bu aracı kullanmaya devam ettiğini belirtti. Bu yönüyle bisikletin insanlık tarihiyle paralel bir gelişim gösterdiğini aktardı.
Günümüzde çevre dostu çözümler ve spor aktivitelerinin önem kazandığını ifade eden İşyar, bisikletin hala günümüzde kullanılmaya devam eden bir ulaşım aracı olduğuna dikkat çekti. Öğrencilerin burada ziyaret ederek ulaşım araçlarını inceleme şansı bulacaklarını da sözlerine ekledi. Selen İşyar, sergide yer alan ilgi çekici modellere dair teknik ve görsel ayrıntıları paylaştı.
Koleksiyonun en önemli parçasının 1818 yılına ait ahşap yapılı "Johnson Hobby Horse" olduğunu ifade eden İşyar, "Bu model, pedal içermiyor; kullanıcılar ayaklarıyla yerden iterek hareket ediyor ve aynı zamanda bilinen anlamda bisikletin ilk örneği olarak değerlendiriliyor." açıklamasında bulundu.
TEKNİK TASARIMLARDAKİ GELİŞİMİ VURGULADI
İşyar, tasarımlardaki mühendislik gelişimlerine dair şu bilgileri aktardı:
"Bir sonraki model olan 1869 yapımı 'Michaux Velociped'de pedallar eklenmiş ve selesi genişletilmiştir. 'Penny Farthing' modeli ise, 'Daha büyük tekerlek olursa hız artar mı?' sorusuyla tasarlanmıştır. Teknik açıdan doğru olmasına rağmen, üzerindeki denge sağlamak zor olduğu için zamanla akrobasi bisikleti olarak kullanılmaya başlamıştır.
Koleksiyonumuzda, iki tekerleği yanlarda veya önde-arkada bulunan çeşitli üç tekerlekli modeller de mevcuttur. Tekerlek boyutlarının ve konumlarının farklılık göstermesi, o dönemdeki güç dengesi ve hız hesapları ile ilgili arayışların simgesidir."
KOLEKSİYON EĞİTİCİ BİR DENEYİM SUNUYOR
Pedalsız olan 1818 yapımı Johnson Hobby Horse'tan, farklı dönemlere ait öncü modellere uzanan sergi, ziyaretçilere öğretici bir deneyim sağlıyor. Mühendislik tarihinin önemli evrelerini gözler önüne seren bu koleksiyon, sosyal yaşam ve ulaşım kültürü bakımından da önemli detaylar sunuyor.
Koleksiyonda bulunan ve el kollarıyla kontrol edilebilen 1880 yapımı üç tekerlekli Coventry Rotary, özellikle kadınların kullanımı için tasarlanmasıyla dikkat çekiyor. Singer firmasının kadınlara yönelik ürettiği konforlu "Ladies' Tricycle" (1895), Kraliçe Victoria'nın ilgisi sayesinde daha fazla yaygınlık kazanmıştır.
Ayrıca, sürücünün ağırlık merkezini geriye alarak devrilme riskini azaltan "American Star" (1889), ABD Kongre Binası merdivenlerinden indirilerek test edilmiştir.
