Kardeşim bak şimdi…
Sanat dünyasında herkes özgürdür.
Herkes eşittir.
Herkesin önünde aynı kapılar açıktır.
Tabii o kapının önünde kiminle kahve içeceğini biliyorsan.
Ah sanatçı kardeşim…
Sen yıllarca çalış. Gitarını çal, resmini yap, şarkını yaz, atölyende sabahla, cebindeki son parayla malzeme al. “Bir gün iyi olan kazanır” diye de kendini avut.
Çünkü bize öyle öğrettiler.
İyiysen bir gün keşfedilirsin.
Öyle mi gerçekten?
Arkadaşım işte böyle…
Bir bakıyorsun aynı isim sergide.
Sonra başka sergide.
Sonra festivalde.
Sonra jüride.
Sonra ödülde.
Sonra fonda.
Bir süre sonra da herkes birbirine dönüp aynı cümleyi söylüyor:
“Zaten çok başarılıydı.”
İyi de kardeşim…
Bu arkadaş başarılı olduğu için mi her yerde, yoksa her yerde olduğu için mi artık başarılı kabul ediliyor?
Mesele tam burada karışıyor.
Bir küratör arkadaşını çağırıyor. Eleştirmen tanıdığı hakkında yazıyor. Eski hocası jüride karşısına çıkıyor. Galerici zaten bildiği ismi fuara götürüyor. Kurum da daha önce seçilmiş olmasını yeni seçim için güvence kabul ediyor.
Sonra ortaya şahane bir makine çıkıyor:
Ben seni seçiyorum çünkü daha önce seçilmişsin.
Daha önce de seni biz seçmiştik.
Kusura bakma ama bunun adı yalnızca “network” olamaz.
Network başka şeydir.
İnsanların birbirini tanıması, birlikte üretmesi, birbirinden haberdar olması sanatın doğasında vardır. Sanat zaten iletişimdir.
Ama aynı masadakiler sürekli birbirini seçiyorsa, o masa artık network değil, rezervasyonlu masadır.
Ve kapıda “herkese açık” yazması içeride boş sandalye olduğu anlamına gelmez.
Ah sanatçı kardeşim…
Bir de sana “çevre yap” derler.
Bu cümleye bayılıyorum.
Çevre yap.
Nasıl yapayım arkadaşım?
Doğru ailede mi doğayım?
On sekiz yaşıma geri dönüp doğru okulu mu seçeyim?
Doğru semtte mi oturayım?
Doğru insanla aynı masaya denk gelmek için doğru kafede nöbet mi tutayım?
Bir de mümkünse ücretsiz çalış.
Çünkü sanat dünyasında parasız çalışabilmek de bazen tuhaf biçimde bir “yetenek” sayılıyor.
Ama bir dakika…
Parasız çalışabilmek için önce parasız yaşayabilecek kadar paran olması gerekmiyor mu?
İşte kimsenin konuşmayı sevmediği tarafı bu.
Sonra gelelim şu meşhur “yetenek” meselesine.
Gönderide aktarılan 2018 tarihli Science araştırması yüz binlerce sanatçının kariyer ağlarını inceliyor ve kariyere prestijli kurumların çevresinde başlayanların sonraki sergi, müzayede ve fiyat performansında çok ciddi avantajlar elde ettiğini gösteriyor.
Yani yetenek önemsiz mi?
Elbette değil.
Ama kardeşim, yetenek pistte koşuyor; bazıları yarışa elli metre önden başlıyor.
Benim itirazım tam olarak buna.
Önde başlayana “sen yeteneksizsin” demiyorum.
Belki gerçekten muhteşemsin.
Ama arkada kalana da hemen “demek ki yeterince iyi değilmiş” deme.
Çünkü belki adam yarışa bile alınmadı.
Belki kadın sanatçı olduğu için yıllarca kapının dışında bırakıldı. Guerrilla Girls’ün 1985’te New York galerileri üzerinden yaptığı çıkış tam da bunu yüzümüze vuruyordu: Aynı grupların sistematik biçimde görünmez olması her zaman tek tek insanların “yetersizliği” ile açıklanamaz.
Ve işin daha karanlık bir tarafı var.
Sanatçıya destek veriyorsun.
Ne güzel.
Fon veriyorsun.
Daha da güzel.
Ama sanatçı seni eleştirince destek kesiliyorsa…
Kardeşim, onun adı destek değil.
Tasma.
“Bizden olduğu sürece özgür sanatçı.”
Ne kadar özgür?
İpin uzunluğu kadar.
Ah sanatçı kardeşim…
Bence sen yine resmini yap.
Şarkını yaz.
Heykelini yap.
Filmini çek.
Sahneye çık.
Network de yap.
Kahve de iç.
İnsanlarla tanış.
Bunda utanılacak hiçbir şey yok.
Ama bir gün kapılar sana açıldığında, arkanda hâlâ kapının dışında bekleyenleri unutma.
Çünkü sanat dünyasının en tehlikeli cümlesi bana göre:
“Ben buraya sadece yeteneğimle geldim.”
Belki geldin kardeşim.
Ama insan arada bir arkasına dönüp hangi kapıdan girdiğine de bakmalı.
Çünkü bazı kapıların üzerinde tabela yoktur.
Anahtarı olanlar zaten adresi bilir.
