Milli İstihbarat Akademisi (MİA) tarafından yayımlanan “Çip Savaşları ve Nadir Toprak Elementleri” başlıklı analizde, çiplerin yalnızca teknolojik ürünler değil; ekonomik güvenlik, dijital egemenlik ve uluslararası güç dengeleriyle doğrudan ilişkili stratejik araçlar haline geldiğinin altını çizdi.
ANALİZ DR. CELAL ERBAY İMZASI TAŞIYOR
MİA’dan Dr. Celal Erbay tarafından kaleme alınan analizde, yarı iletken ekosisteminin tasarım, üretim, test ve paketleme aşamalarının sıkı koordinasyonuna dayanan çok katmanlı bir yapı olduğu belirtildi. Bu zincirin ABD, Tayvan, Güney Kore, Çin, Japonya ve Hollanda gibi sınırlı sayıda ülkede yoğunlaştığı vurgulandı.
KÜRESEL ÇİP ZİNCİRİ STRATEJİK BAĞIMLILIKLAR ÜRETİYOR
Analizde, üretim zincirindeki bu yoğunlaşmanın küresel verimliliği artırdığı ancak aynı zamanda ülkeler arasında stratejik bağımlılıkları da derinleştirdiği kaydedildi. 2020–2023 döneminde yaşanan küresel çip krizinin, sistemin kırılganlığını açık biçimde ortaya koyduğunun altı çizildi.
ABD VE ÇİN’İN ÇİP HAMLELERİ ÖN PLANDA
Çalışmada, ABD’nin 2022’de yürürlüğe koyduğu ve yerli çip üretimini artırmayı amaçlayan düzenlemeler ile Çin’in devlet destekli yerli üretim hamlelerinin, küresel rekabetin yönünü belirleyen adımlar olduğu belirtildi.
ABD-ÇİN REKABETİ ÇOK KATMANLI BİR YAPIYA SAHİP
Analizde, ABD ile Çin arasındaki çip rekabetinin yalnızca üretim kapasitesiyle sınırlı olmadığına dikkat çekildi. Rekabetin; standart belirleme, tasarım yazılımları, üretim ekipmanları ve kritik ham madde erişimi gibi alanlara yayıldığı belirtildi.
NADİR TOPRAK ELEMENTLERİ JEOPOLİTİĞİ GENİŞLETİYOR
Çin’in nadir toprak elementleri (NTE) üretimi ve rafinajındaki üstünlüğünün, çip rekabetini daha geniş bir jeopolitik zemine taşıdığı ifade edildi. NTE, galyum ve germanyum gibi girdilerin hem çiplerde hem de üretim makinelerinde kritik rol oynadığı vurgulandı.
“EN AZ İKİ TEDARİKÇİ VE İKİ COĞRAFYA” STRATEJİSİ
Çin’in hakim olduğu stratejik girdilere yönelik ihracat kısıtlamalarının maliyetleri artırabileceği ve üretim süreçlerini uzatabileceği belirtilen analizde, ülkelerin bu sebeple “en az iki tedarikçi ve iki coğrafya” ilkesine dayalı çeşitlendirme stratejilerine yöneldiği aktarıldı. Bu yaklaşımın yalnızca ticari değil, jeopolitik bir güvenlik politikası niteliği taşıdığı ifade edildi.
TSMC VE TAYVAN MERKEZLİ RİSKLER
Küresel çip üretiminin merkezinde yer alan Tayvan merkezli TSMC’de yaşanabilecek olası üretim kesintilerinin, elektronik dışındaki birçok sektörü de etkileyebileceği belirtildi. Bu kapsamda “Tayvan+1” stratejisinin uluslararası sistemde giderek öne çıktığı kaydedildi.
TÜRKİYE İÇİN GERÇEKÇİ STRATEJİ ÖNERİLERİ
Analizde, Türkiye açısından sıfırdan ileri seviye çip üretim hattı kurmak yerine güçlü olunabilecek alanlara odaklanmanın daha gerçekçi bir yaklaşım olduğu belirtildi. Çip tasarımı, ileri paketleme ve test altyapılarının geliştirilmesinin Türkiye’nin küresel rolde öne çıkabileceği alanlar olduğu vurgulandı.
NADİR TOPRAK ELEMENTLERİNDE KATMA DEĞER VURGUSU
Türkiye’nin sahip olduğu NTE kaynaklarının ülke içinde ayrıştırılarak kalıcı mıknatıs gibi katma değerli ürünlere dönüştürülmesinin stratejik avantaj sağlayacağına dikkat çekildi. Ayrıca Avrupa Birliği ile standardizasyon ve sertifikasyon alanında uyumun, Türkiye’yi güvenilir bir tedarik ortağı konumuna taşıyabileceği vurgulandı.
“SIFIR BAĞIMLILIK GERÇEKÇİ DEĞİL”
Çip üretiminde “sıfır bağımlılık” hedefinin gerçekçi olmadığı vurgulanan analizde; çeşitlendirme, yerli işleme kapasitesi, geri dönüşüm ve stratejik stok yönetimine dayalı dört ayaklı bir dayanıklılık mimarisi önerildi.
DAYANIKLILIK MİMARİSİ ÖNE ÇIKIYOR
Tedarik zincirinin herhangi bir halkasında yaşanacak aksaklığın tüm sistemi etkileyebileceği ifade edilirken, zorunlu asgari stok seviyeleri, çevresel etkileri gözeten yatırımlar ve uzun vadeli alım taahhütlerinin bu mimarinin temel unsurları olduğu aktarıldı.
TEDARİK GÜVENLİĞİ MERKEZE ALINMALI
Analizin sonuç bölümünde, çip stratejilerinin giderek kaynak siyasetiyle iç içe geçtiği belirtilerek, tedarik güvenliğine dayalı planlamaların ulusal çip politikasının merkezine alınmasının gerekliliği vurgulandı.
Haber Merkezi
