Batı dünyasında nükleer enerji, uzun süren durgunluğun ardından küçük modüler reaktörler (SMR) ile yeniden gündeme taşınıyor. Özellikle ABD’de kamu kurumları ve büyük teknoloji şirketleri bu reaktörleri temiz ve kesintisiz enerji çözümü olarak öne çıkarırken, uzmanlar teknolojinin henüz ekonomik ve teknik olarak yeterince kanıtlanmadığı uyarısında bulunuyor.
SMR’LER NÜKLEER ENERJİYİ YENİDEN GÜNDEME TAŞIDI
Küçük modüler reaktörler, geleneksel nükleer santrallere kıyasla daha düşük kurulu güce sahip, modüler yapıda tasarlanan sistemler olarak dikkat çekiyor. Sektör temsilcileri, bu reaktörlerin fabrikalarda seri üretilebilmesi ve sahaya hazır şekilde taşınabilmesi sayesinde maliyetlerin düşürülebileceğini öngörülüyor.
ABD’de bu yaklaşımın öne çıkan örneklerinden biri Michigan eyaletindeki Palisades Nükleer Santrali. Santrali yeniden devreye almayı planlayan Holtec, mevcut 800 megavatlık reaktörün yanında iki adet 300 megavatlık SMR kurmayı amaçlıyor. Şirket, gerekli lisansların 2029’a kadar tamamlanmasını, SMR’lerin ise 2031 yılında elektrik üretimine başlamasını öngörüyor.
ÖZEL SEKTÖR VE TEKNOLOJİ DEVLERİ DEVREDE
SMR alanında yalnızca geleneksel enerji şirketleri değil, teknoloji devleri de aktif rol üstleniyor. Kairos Power, erimiş tuzla soğutulan farklı bir reaktör tasarımı üzerinde çalışırken, Tennessee’de bir gösterim reaktörünün inşasına başladı. Şirket, ticari ölçekte üretime 2030 yılına kadar geçmeyi amaçlıyor.
Kairos Power, 2024 yılında Google ile toplam 500 megavatlık bir SMR filosu kurulmasına yönelik anlaşma imzaladı. Bu kapasitenin yaklaşık 300 bin hanenin elektrik ihtiyacını karşılayabileceği ifade ediliyor.
Amazon, gaz soğutmalı reaktör geliştiren X-Energy’ye yatırım yaparken, Washington eyaletinde 12’ye kadar SMR kurulması planlanıyor. Meta ise Oklo ile anlaşarak Ohio’da veri merkezlerini destekleyecek büyük ölçekli bir enerji kampüsünün finansmanına katkı sağlamayı kabul etti.
KAMU DESTEĞİ DE ARTIYOR
Özel sektör yatırımlarının yanı sıra kamu kaynakları da SMR projelerine yönlendiriliyor. ABD Enerji Bakanlığı, küçük modüler reaktörlerin geliştirilmesi için 800 milyon dolarlık destek paketini onayladı. ABD yönetimi, ileri nükleer teknolojileri enerji politikalarında öncelikli alanlardan biri olarak tanımlarken, lisanslama ve araştırma süreçlerine ek kaynak sağlanacağını açıkladı.
EKONOMİK VE TEKNİK SORU İŞARETLERİ
Artan ilgiye rağmen uzmanlar, SMR’lerin ekonomik avantajlarının henüz netleşmediğine dikkat çekiyor. Union of Concerned Scientists’ten Edwin Lyman, SMR’lerin kurulum maliyetlerinin daha düşük olabileceğini ancak üretilen elektriğin rüzgar, güneş ve doğal gazdan daha pahalı olacağını vurguluyor.
Bugüne kadar ABD Nükleer Düzenleme Komisyonu yalnızca NuScale Power’ın SMR tasarımını onayladı. Ancak Idaho’da planlanan bu proje, artan maliyetler nedeniyle 2023 yılında iptal edildi.
YAKIT, ATIK VE GÜVENLİK TARTIŞMALARI
Teknik riskler de SMR tartışmalarının merkezinde yer alıyor. Bazı tuz veya gaz soğutmalı tasarımlar, HALEU olarak bilinen yüksek saflıkta düşük zenginleştirilmiş uranyum yakıtına ihtiyaç duyuyor. Bu yakıtın küresel arzı sınırlı ve tedarik zinciri uzun süre Rusya’nın kontrolünde kaldı.
Ayrıca 2022’de yayımlanan bir akademik çalışma, bazı SMR tasarımlarının daha düşük yakıt verimliliği nedeniyle beklenenden fazla nükleer atık üretebileceğini ortaya koydu. Güvenlik konusunda ise lisans süreçlerinin hızlandırılması, yeterli denetim sağlanıp sağlanamayacağı yönünde tartışmaları beraberinde getiriyor.
DÜNYADA SADECE ÜÇ AKTİF SMR BULUNUYOR
Bugün dünya genelinde faaliyette olan yalnızca üç küçük modüler reaktör bulunuyor. Bunlardan biri Rusya’ya ait yüzer bir platformda, diğer ikisi ise Çin’de işletiliyor. ABD’de henüz ticari ölçekte çalışan bir SMR bulunmuyor. Bu durum, teknolojinin hâlâ erken aşamada olduğunu gösteriyor.
BEKLENTİ VE TEMKİN ARASINDA BİR TEKNOLOJİ
SMR’ler, bir kesim tarafından pahalı ve riskli bir dikkat dağıtıcı olarak değerlendirilirken, diğer kesim ölçek büyüdükçe maliyetlerin düşeceğini savunuyor. Destekleyenlere göre bu reaktörler, veri merkezlerinin şebeke üzerindeki yükünü azaltabilir, uzak bölgelerde dizel jeneratörlerin yerini alabilir veya sanayide ısı üretimi için kullanılabilir.
Ancak uzmanlara göre, SMR’lerin vadettikleri maliyet ve zaman avantajlarını kısa sürede kanıtlayamaması halinde nükleer enerji sektörü yeni bir durgunluk dönemine girebilir.
Haber Merkezi
