ABD ile İran arasında son günlerde yükselen tansiyon, İran’ın elindeki zenginleştirilmiş uranyum stokunu yeniden gündeme taşıdı. İsrail’in başlattığı ve ABD’nin destek verdiği Haziran 2025’teki saldırılarda İran’daki bazı nükleer tesislerin hedef alınması, ülkedeki mevcut uranyum stoklarının durumuna ilişkin belirsizliği artırdı.
İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreter Yardımcısı Ali Bakıri, bugün yaptığı açıklamada, zenginleştirilmiş uranyumun herhangi bir ülkeye transfer edilmesinin söz konusu olmadığını ve bunun görüşmelerin gündeminde yer almadığını belirtti.
URANYUM ZENGİNLEŞTİRME MÜZAKERELERİN MERKEZİNDE
İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetleri, ABD ve Avrupa ülkeleri ile Tahran arasında sık sık gerilime yol açan başlıca başlıklar arasında yer alıyor. İran, 2006’dan bu yana yürüttüğü zenginleştirme çalışmalarının sivil amaçlı olduğunu savunurken, İsrail’in öncülüğündeki bazı ülkeler bu faaliyetlerin nükleer silah üretimine yönelik olduğu iddiasında bulunuyor.
Haziran 2025’te İsrail’in başlattığı ve 12 gün süren savaşta İran’daki bazı nükleer tesisler hedef alındı. ABD de bu süreçte Natanz, Fordo ve İsfahan’daki nükleer tesisleri bombalayarak İsrail’e destek verdi. Saldırıların ardından İran’ın elindeki zenginleştirilmiş uranyum stokuna dair belirsizlik devam ediyor.
İRAN'IN NÜKLEER FAALİYETLERİ İLK KEZ GÜNDEME GELMİYOR
İran’ın nükleer faaliyetleri, Batılı ülkelerle Tahran arasında zaman zaman gerilimin yükselmesine neden oldu. Eski ABD Başkanı Barack Obama döneminde, İran ile Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin daimi üyeleri ve Almanya arasında 2015’te Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP) imzalandı. Anlaşma, İran’a uranyumu yüzde 3,67 oranında zenginleştirme ve en fazla 300 kilogram stok bulundurma izni veriyordu.
ABD, Donald Trump’ın ilk başkanlık döneminde, 8 Mayıs 2018’de anlaşmadan tek taraflı çekildi ve İran’a yeniden yaptırım uygulamaya başladı. İran yönetimi, bu adımdan bir yıl sonra anlaşmadaki bazı taahhütlerini kademeli olarak durdurduğunu açıkladı.
İRAN, 2021'DE İLK KEZ YÜZDE 60 SAFLIKTA URANYUM ZENGİNLEŞTİRDİ
Trump döneminde General Kasım Süleymani’nin öldürülmesinin ardından İran, 5 Ocak 2020’de nükleer anlaşmadaki tüm yükümlülüklerini askıya aldığını ilan etti. Ardından nükleer faaliyetlerini kademeli olarak artıran Tahran, Kasım 2020’de Meclisten nükleer faaliyetlerin hızlandırılmasını öngören bir yasa geçirdi.
Bu süreçte İran, uranyumu daha hızlı zenginleştirebilen yeni nesil santrifüjleri devreye aldı ve Nisan 2021’de ilk kez yüzde 60 saflıkta uranyum zenginleştirdiğini duyurdu.
1 ATOM BOMBASI ÜRETİLEBİLECEK KAPASİTEYE ULAŞABİLİYOR
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) verilerine göre, yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş 42 kilogram uranyum, yüzde 90 saflık seviyesine çıkarılması halinde 1 atom bombası üretilebilecek kapasiteye ulaşabiliyor. UAEA, sivil amaçlar için yüzde 60 saflıkta uranyum zenginleştirilmesine ihtiyaç olmadığını belirtiyor.
Ajansın Haziran 2025’te yaptığı açıklamaya göre, İran’ın elinde farklı zenginleştirme seviyelerinde yaklaşık 9 bin 875 kilogram uranyum stoku bulunuyordu. Ancak saldırıların ardından bu stokların durumuna ilişkin net bir teyit yapılamadı.
SALDIRILARIN ARDINDAN TESİSLERE GİRİŞE İZİN VERİLMEDİ
İsrail ve ABD saldırılarından sonra İran yönetimi, hasar gören tesislere UAEA denetçilerinin erişimine izin vermedi. Ajans, tesislere giriş sağlanamaması nedeniyle İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stoklarının nerede olduğunu tam olarak doğrulayamadığını açıkladı. Bu durum, stokların farklı depolara veya yer altı tesislerine taşınmış olabileceği yönündeki iddiaları güçlendirdi.
