Toplum Çalışmaları Enstitüsü tarafından yayımlanan "Türk Dışişleri'nin Dili: T.C. Dışişleri Bakanlığı Basın Açıklamalarının Söylem Analizi" başlıklı rapor, Ocak 2002 ile Mayıs 2026 arasında Dışişleri Bakanlığı'nın internet sitesinde yayımlanan 6 bin 929 Türkçe basın açıklamasını mercek altına aldı. Çalışma, Türkiye'nin diplomatik söyleminde son çeyrek asırda yaşanan değişimi gözler önüne serdi.
AB GÜNDEMİ GERİLERKEN ORTA DOĞU ÖNE ÇIKTI
Araştırmaya göre, 2004 yılında Bakanlık bültenlerinin yüzde 27,7'si Avrupa Birliği süreciyle ilgiliyken, 2024 yılında açıklamaların yüzde 28,7'si İsrail-Filistin meselesine odaklandı. Aynı dönemde Avrupa/AB ekseninin ağırlığı azalırken, Orta Doğu ve Kuzey Afrika başlıkları belirgin biçimde öne çıktı.
Raporda, Türk diplomasisinin söylemsel ağırlık merkezinin yaklaşık 25 yılda Belgrad çevresinden Kıbrıs-Beyrut-Kudüs hattına doğru kaydığı tespiti yapıldı.
AB'NİN TEKNİK DİLİ KAYBOLDU
Çalışma, AB üyelik sürecine özgü birçok kavramın da zaman içinde Dışişleri söyleminden büyük ölçüde çıktığını ortaya koydu. "Katılım müzakereleri", "İlerleme Raporu" ve "Kopenhag kriterleri" gibi ifadelerin son yıllarda neredeyse hiç kullanılmadığı belirtildi.
Buna karşılık "Kudüs" ve "Gazze" ifadelerinin geçtiği açıklamaların sayısında dikkat çekici artış yaşandı. Rapora göre, 2024 ve 2025 yıllarında Bakanlık açıklamalarında Kudüs ve Gazze'ye yapılan atıflar, Brüksel'e yapılan atıfların yaklaşık altı katına ulaştı.
İSRAİL EN ÇOK KINANAN ÜLKE OLDU
Raporda yer alan dikkat çekici bir diğer bulgu ise kınama diplomasisine ilişkin oldu. Verilere göre, 2002-Mayıs 2026 döneminde Dışişleri Bakanlığı'nın en fazla kınadığı ülke açık ara İsrail oldu.
İsrail'e yönelik 127 kınama açıklaması yayımlanırken, ikinci sıradaki ABD'ye yönelik kınama sayısı 12'de kaldı.
DIŞİŞLERİ METİNLERİ KISALDI
Araştırma, Bakanlığın açıklamalarının yıllar içinde önemli ölçüde kısaldığını da ortaya koydu. 2002 yılında ortalama 98 kelime olan basın açıklamaları, 2025 itibarıyla 37 kelimeye kadar geriledi. Ancak metinler kısalırken diplomatik mesaj yoğunluğunun azalmadığı, aksine daha kısa ve standart açıklamalarla sürdürüldüğü belirtildi.
HAKAN FİDAN DÖNEMİNDE FARKLI PROFİL
Raporun bakanlık dönemlerine ilişkin analizinde, Hakan Fidan döneminde "egemenlik", "toprak bütünlüğü" ve "hak-iddia" söylemlerinin önceki dönemlere göre daha fazla öne çıktığı kaydedildi. Buna karşılık dayanışma ve kınama dilinin belirli ölçüde gerilediği ifade edildi.
Raporda, Dışişleri Bakanlığı'nın diplomatik dilindeki dönüşüm şu ifadeyle özetlendi:
"Dışişleri'nin söylemsel pusulası yalnızca yönünü değil, işlevini de değiştirdi."
