“Steroid” denildiğinde çoğu kişinin aklına kas geliştirmek için kullanılan maddeler geliyor. Ancak steroidler tek bir ilaç grubundan oluşmuyor. İltihaplı hastalıkların tedavisinde kullanılan kortikosteroidler ile kas kütlesini ve performansı artırmak amacıyla kötüye kullanılabilen anabolik-androjenik steroidler birbirinden farklı etkilere sahip.
Doktor kontrolünde kullanılan bazı steroidler önemli hastalıkların tedavisinde yarar sağlarken, özellikle uzun süreli veya kontrolsüz kullanım ciddi sağlık sorunlarına yol açabiliyor.
STEROİD NEDİR?
Steroidler, insan vücudunda doğal olarak bulunan bazı hormonlarla benzer yapıya sahip maddelerin genel adı. Kortizol, aldosteron, testosteron, östrojen ve progesteron gibi hormonlar da steroid hormonlar arasında bulunuyor.
İlaç olarak kullanılan steroidlerde ise iki ana grup öne çıkıyor: kortikosteroidler ve anabolik-androjenik steroidler.
Bu iki grubun kullanım amaçları ve vücut üzerindeki etkileri önemli ölçüde farklılık gösteriyor.
KORTİKOSTEROİDLER NE İŞE YARIYOR?
Kortikosteroidler, vücudun böbreküstü bezlerinde ürettiği hormonlara benzer şekilde çalışan ilaçlar.
Prednizolon, hidrokortizon ve deksametazon gibi ilaçlar bu gruba giriyor. Kortikosteroidler özellikle iltihabı azaltmak ve bağışıklık sisteminin aşırı tepkisini baskılamak amacıyla kullanılabiliyor. Astım, ciddi alerjiler, egzama, romatizmal hastalıklar, Crohn hastalığı ve bazı otoimmün hastalıkların tedavisinde steroidlerden yararlanılabiliyor.
Kortikosteroidler tablet, enjeksiyon, inhaler, burun spreyi, krem, merhem veya göz damlası gibi farklı formlarda kullanılabiliyor.
KORTİKOSTEROİDLERİN ZARARLARI NELER?
Yan etki riski kullanılan ilaca, dozuna, uygulama şekline ve tedavinin ne kadar sürdüğüne bağlı olarak değişiyor. Özellikle yüksek doz veya uzun süreli sistemik kullanımda risk artabiliyor.
Uzun süreli kortikosteroid kullanımında kemiklerin zayıflaması ve osteoporoz, kan şekerinin yükselmesi veya diyabet, yüksek tansiyon, enfeksiyonlara yatkınlık, kilo artışı, ruh halinde değişiklikler, kas güçsüzlüğü, katarakt ve glokom gibi sorunlar görülebiliyor. Çocuk ve ergenlerde büyümenin yavaşlaması da olası etkiler arasında.
Uzun süredir veya yüksek doz kortikosteroid kullanan bir kişinin ilacı aniden bırakması da riskli olabiliyor. Bu nedenle tedavinin sonlandırılması doktorun belirlediği şekilde yapılmalı.
ANABOLİK STEROİD NEDİR?
Anabolik-androjenik steroidler, testosteron hormonunun etkilerini taklit eden sentetik maddeler.
Kas dokusunun gelişmesini destekleyen “anabolik”, erkek tipi cinsel özelliklerle ilişkili “androjenik” etkileri bulunuyor.
Bazı anabolik steroidlerin sınırlı tıbbi kullanım alanları olsa da bu maddeler kas kütlesini artırmak veya sportif performansı yükseltmek amacıyla doktor kontrolü dışında da kullanılabiliyor. Bu tür kullanım ciddi sağlık riskleri taşıyor.
ANABOLİK STEROİDLER KASI NASIL ETKİLİYOR?
Anabolik steroidler protein sentezi ve kas dokusu üzerinde etkili olarak kas kütlesi ve gücünde artışa yol açabiliyor.
Ancak kas gelişiminin hızlanması, bu maddelerin güvenli olduğu anlamına gelmiyor. Kalp-damar sistemi, karaciğer, böbrekler, hormonal sistem ve ruh sağlığı üzerinde ciddi etkiler ortaya çıkabiliyor.
ANABOLİK STEROİDLERİN SAĞLIĞA ZARARLARI NELER?
Kontrolsüz anabolik steroid kullanımı yüksek tansiyon, kolesterol bozuklukları, damar hasarı, pıhtı oluşumu, kalp krizi ve inme riskleriyle ilişkilendiriliyor. Karaciğer ve böbrek sorunları da bildirilen sağlık etkileri arasında bulunuyor.
Erkeklerde sperm üretiminin azalması, testislerde küçülme, kısırlık, ereksiyon sorunları ve meme dokusunda büyüme görülebiliyor.
Kadınlarda ise sesin kalınlaşması, yüz ve vücut kıllarında artış, adet düzensizlikleri, saç dökülmesi ve bazı erkek tipi fiziksel değişiklikler meydana gelebiliyor. Bu değişikliklerin bir kısmı kalıcı olabiliyor.
RUH SAĞLIĞINI DA ETKİLEYEBİLİYOR
Anabolik steroidlerin etkileri yalnızca fiziksel değil.
Kontrolsüz kullanım; saldırgan davranışlar, belirgin duygu durum değişiklikleri, kaygı, paranoya, mani, depresyon ve bazı kişilerde sanrı veya halüsinasyon gibi psikiyatrik sorunlarla ilişkilendiriliyor. Bağımlılık ve kullanım bırakıldığında yoksunluk belirtileri de ortaya çıkabiliyor.
GENÇLERDE RİSK DAHA YÜKSEK OLABİLİYOR
Anabolik steroidlerin ergenlik döneminde kötüye kullanılması, kemiklerin büyüme sürecini olumsuz etkileyerek boy uzamasının erken durmasına neden olabiliyor.
Bu nedenle özellikle gelişim çağındaki kişilerde doktor kontrolü dışındaki steroid kullanımı daha ciddi sonuçlar doğurabiliyor.
ENJEKSİYONLA KULLANIMDA ENFEKSİYON RİSKİ
Anabolik steroidlerin enjeksiyon yoluyla ve steril olmayan ekipmanlarla kullanılması ayrıca enfeksiyon riski oluşturuyor.
Enjektör paylaşılması HIV ile hepatit B ve hepatit C gibi kan yoluyla bulaşabilen enfeksiyonların aktarılmasına neden olabiliyor. Enjeksiyon bölgesinde apse ve damar hasarı gibi sorunlar da görülebiliyor.
HER STEROİD ZARARLI MI?
Hayır. Steroidlerin sağlık açısından değerlendirilmesinde kullanım amacı, ilaç türü, doz, tedavi süresi ve kişinin sağlık durumu belirleyici.
Kortikosteroidler hekim tarafından uygun hastalıkta ve uygun şekilde kullanıldığında önemli tedavi araçları. Sorun, gereksiz, kontrolsüz veya uzun süreli kullanımda yan etki riskinin yükselmesi.
Anabolik steroidlerin kas geliştirme veya performans artırma amacıyla kontrolsüz kullanılması ise kalp-damar sisteminden hormonal sisteme kadar çok sayıda ciddi sağlık riski taşıyor.
