Ankara Üniversitesi Yapay Zeka ve Veri Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Dr.Fethi Candan, yapay zeka teknolojilerinin çevresel etkilerine ilişkin Enerji Haber’e özel değerlendirmelerde bulundu. Candan, yapay zekanın çoğu zaman yalnızca dijital bir teknoloji olarak algılandığını ancak ciddi bir fiziksel ve çevresel maliyete sahip olduğunu vurguladı.
Yapay zeka uygulamalarının hız, verimlilik ve otomasyon avantajlarıyla birçok alanda yaygınlaştığını belirten Candan, bu gelişmelerin arka planında karbon ayak izi ve su tüketimi gibi kritik başlıkların yeterince tartışılmadığını vurguladı.
VERİ MERKEZLERİ YAPAY ZEKANIN TEMEL ALTYAPISI
Candan, büyük dil modelleri ve derin öğrenme sistemlerinin eğitimi ve çalıştırılması sürecinde devasa veri merkezlerine ihtiyaç duyulduğunun altını çizdi. Bu veri merkezlerinin;
Sürekli çalışan binlerce yüksek performanslı işlemci,
Yoğun elektrik tüketimi,
Milyonlarca litre su gerektirebilen soğutma sistemleri
ile faaliyet gösterdiğini vurguladı. Bu altyapının, yapay zekanın görünmeyen çevresel maliyetini oluşturduğuna dikkat çekti.
KARBON SALIMI UÇUŞLARLA KIYASLANIYOR
Akademik çalışmalara atıfta bulunan Candan, tek bir büyük yapay zeka modelinin eğitimi sırasında ortaya çıkan karbon salımının, yüzlerce transatlantik uçuşuna eşdeğer seviyelere ulaşabildiğini belirtti. Bu durumun teorik bir varsayım olmadığını vurgulayan Candan, ölçülen ve bilimsel olarak doğrulanan verilere dayandığını belirtti.
EN YÜKSEK ETKİ EĞİTİM VE YENİDEN EĞİTİM SÜREÇLERİNDE
GPT-3, PaLM ve BLOOM gibi çok büyük modeller için yapılan tahmini karbon hesaplamalarına değinen Candan, çevresel etkinin esas olarak eğitim ve yeniden eğitim süreçlerinde yoğunlaştığının altını çizdi. Bu hesaplamalara göre, tek bir kullanıcının yapay zekadan faydalanmasının karbon etkisi oldukça düşük seviyede kalırken, yüksek hesaplama gücü gerektiren eğitim süreçleri karbon ayak izinin temel belirleyicisi olarak ön plana çıkıyor.
SU TÜKETİMİ VE SOĞUTMA SİSTEMLERİ
Candan, birçok veri merkezinde işlemcilerin soğutulması amacı doğrultusunda içme suyu kalitesinde su kullanıldığına dikkat çekti. Bu durumun bazı bölgelerde tarım ve içme suyu ihtiyacıyla doğrudan rekabet yarattığını belirten Candan, yapay zeka altyapısının su stresi yaşayan bölgelerde çevresel ve sosyal baskılar oluşturabildiğini vurguladı.
VERİ MERKEZLERİNDE İKİ FARKLI YAKLAŞIM
Veri merkezlerinde iki temel soğutma yaklaşımı bulunduğunu söyleyen Candan, soğuk iklimlerde kurulan veri merkezlerinin dış hava ile doğal soğutma imkanı sayesinde daha az enerji ve su tükettiğini belirtti. Buna karşılık, ABD’nin batısı, Hindistan, Orta Doğu ve Çin’in bazı bölgelerinde yoğunlaşan veri merkezlerinde ise güvenlik, nüfus yoğunluğu ve hızlı dijital dönüşüm gibi sebeplerle su bazlı soğutma sistemlerinin tercih edildiğini belirtti.
“MESELE YAPAY ZEKAYA KARŞI OLMAK DEĞİL”
Yapay zekanın enerji ve su tüketen bir teknoloji olabileceğini ancak aynı zamanda kaynak yönetimini son derece hassas biçimde optimize edebilen güçlü bir araç olduğunun altını çizen Candan, “Asıl mesele yapay zekaya karşı olmak değil, nasıl bir yapay zeka geliştirdiğimizdir” dedi.
Dr. Fethi Candan, geleceğin yapay zekasının daha az enerji tüketen algoritmalar, verimli model mimarileri, yenilenebilir enerjiyle çalışan veri merkezleri ve su geri kazanım sistemleriyle birlikte düşünülmesi gerektiğinin altını çizdi.
İNSAN ODAKLI VE SÜRDÜRÜLEBİLİR YAPAY ZEKA
Yapay zekanın insan üzerindeki etkilerine de değinen Candan, doğru kullanıldığında bu teknolojinin öğrenmeyi hızlandırdığını ve insanın düşünsel kapasitesini desteklediğini, yanlış kullanıldığında ise eleştirel düşünme becerilerini zayıflatabileceğini vurguladı.
Son karar vericinin her zaman insan olması gerektiğini önemle belirten Dr. Fethi Candan, sürdürülebilir olmayan bir geleceğin teknolojiyle kurtarılamayacağını söyleyerek, yapay zekanın insanla, doğayla ve gezegenle uyum içinde geliştirilmesinin önemine dikkat çekti.
Haber Merkezi: Beyza Kum
