Ekonomist Levent Işık, asgari ücretin Türkiye ekonomi gündeminde taşıdığı ağırlığa dikkat çekerek her yıl Aralık ayının gelmesiyle birlikte tüm ekonomik dengelerin bu rakam üzerinden yeniden tartışıldığını söyledi.
ENFLASYON SÜRECİ ASGARİ ÜCRET GERGİNLİĞİNİ ARTIRDI
Işık, 30 aydır devam eden enflasyonla mücadele döneminde sürecin daha da gerginleştiğini belirterek şöyle konuştu: “Her yıl, belirlenen rakamın 1 TL’si bile adeta bir kuantum saatin salisesi gibi hesaplanıyor. Ancak sistemin yapısal sorunları nedeniyle kamuoyunda kaçınılmaz olarak ‘başka bir yöntem mümkün mü?’ sorusu yükseliyor.” ifadelerini kullandı. Bu yıl yaşanan gelişmeler, tartışmayı daha önce hiç olmadığı kadar derinleştirdi.
İŞÇİ TARAFININ MASADAN ÇEKİLMESİ DENGELERİ DEĞİŞTİRDİ
Levent Işık, işçi temsilcilerinin bu yıl görüşmelere katılmama kararının süreci farklı bir noktaya taşıdığını belirtti. Son 29 toplantının 21’inde talepleri kabul edilmeyen işçi tarafının masadan uzak durmasının, temsil mekanizmasının yeniden tartışılmasına yol açtığını vurguladı.
“Bu durum, asgari ücretin yalnızca rakamsal bir tartışma değil, aynı zamanda temsil ve yöntem sorunu olduğunu yeniden gösterdi. Hükümet temsilcilerinin sistemde değişiklik olabileceğine dair mesajları, ‘farklı bir model mümkün mü?’ sorusunu çok daha güçlü hale getirdi” dedi. Işık’a göre bu kırılma, Türkiye’nin mevcut yöntemi yeniden düşünmesi için bir fırsat sunuyor.
JAPONYA VE ALMANYA MODELLERİ: İKİ FARKLI YAKLAŞIM
Ekonomist Levent Işık, dünyada en çok tartışılan iki farklı asgari ücret belirleme modelinin Japonya ve Almanya örneklerinde görüldüğünü anlattı.
JAPONYA: BÖLGESEL ESASLI VE ESNEK MODEL
“Japonya, ülke içindeki ekonomik farklılıkları doğrudan ücret politikasının merkezine yerleştiriyor” diyen Işık, şu değerlendirmeyi yaptı:
-
47 eyaletin her biri kendi ekonomik yapısına göre ücret belirliyor.
-
Ulusal konsey; büyüme, işletme kârlılığı, verimlilik ve geçim maliyetlerini birlikte değerlendiriyor.
-
Asgari ücret saatlik tanımlanıyor ve çalışma süresine göre esneklik sağlanıyor.
Işık’a göre bu modelin ana felsefesi, “ülke tektir fakat ekonomik yansımalar tek renk değildir” anlayışına dayanıyor.
ALMANYA: BAĞIMSIZ KOMİSYONA DAYALI ULUSAL MODEL
Almanya’nın yaklaşımının tamamen farklı olduğuna dikkat çeken Işık, şu ifadeleri kullandı:
“Almanya’da ücret tamamen siyasetten bağımsız bir komisyon tarafından belirleniyor. İşçi–işveren–bağımsız uzman üçgeni içinde ulusal bir konsensüs oluşturuluyor. Ücret politikası verimlilik artışıyla paralel ilerlemezse sistem sürdürülebilir olmuyor.” Ek olarak bazı sektörlerde ulusal ücretin üzerinde sektörel alt sınırlar belirlenebildiğini hatırlatan Işık, Almanya’nın bölgesel değil sektörel farklılıkları sisteme entegre ettiğini söyledi.
“TÜRKİYE HER İKİ MODELİN DE GÜÇLÜ YANLARINA İHTİYAÇ DUYUYOR”
Ekonomist Işık, Türkiye’nin tek bir modele birebir uyamayacağını, mevcut ekonomik yapının her iki ülkeden de ders alınmasını gerektirdiğini vurguladı. Işık’a göre Türkiye’nin ihtiyacı, bölgesel duyarlılığı ve kurumsal disiplin mekanizmasını bir arada barındıran hibrit bir model. “Türkiye’de ulusal bir ücretin varlığı korunmalı, ancak bu ücretin belirlenmesi siyasetin dışına çıkarılmalı. Almanya’daki gibi bağımsız bir kurul şarttır. Buna mutlaka bölgesel veri setleri eklenmelidir.” ifadelerini kullandı.
LEVENT IŞIK’TAN TÜRKİYE İÇİN HİBRİT MODEL ÖNERİSİ
Işık, Türkiye’nin uygulayabileceği dört temel unsurdan oluşan yeni bir çerçeve öneriyor:
1. Bağımsız Asgari Ücret Kurulu
– Siyasetten bağımsız olmalı
– İşçi–işveren–akademi üçlü yapısı esas alınmalı
– Ulusal ücret belirlenmeli ancak bu sadece taban seviye olmalı
2. Bölgesel Katsayı Sistemi
– Türkiye ekonomik bölgelere ayrılmalı
– Yaşam maliyeti, kira, enerji, işsizlik, verimlilik gibi veriler katsayıya dönüştürülmeli
– Böylece bölgeler arası maliyet farkları ücret politikasına yansıtılmalı
3. Sektörel Ayarlama Katsayıları
Işık: “Tek bir ücretle tüm sektörleri kapsamak adil değildir. Emek yoğun sektörler ile teknoloji yoğun sektörleri aynı çerçeveye koyarsanız sorun büyür.”
Bu nedenle sektörlere göre ücretlerde ek ayarlama öneriyor.
4. Şeffaf Veri ve Düzenli İzleme Mekanizması
– Şirket kârlılıkları ve verimlilik sürekli izlenmeli
– Komisyon yılda bir değil, her çeyrek ekonomiyi taramalı
– Gerektiğinde politika önerisi sunmalı
Işık’a göre bu sayede ücret politikası “ekonominin arkasından koşan değil, ekonomiyi yönlendiren” bir araca dönüşecek.
“AMAÇ SADECE ÜCRET BELİRLEMEK DEĞİL, ORTAK REFAHI ARTIRMAK OLMALI”
Ekonomist Levent Işık, Türkiye için en doğru modelin; Japonya’nın bölgesel hassasiyetini, Almanya’nın kurumsal bağımsızlığını ve Türkiye’nin ekonomik dinamizmini bir araya getiren hibrit bir yapı olduğunu belirterek sözlerini şöyle tamamladı: “Bu sistem yalnızca çalışanı korumak için değil, verimliliği artırmak, sürdürülebilirliği güçlendirmek ve ortak refahı büyütmek için gereklidir. Ücret politikası makro ekonomik istikrarı desteklemelidir.” açıklamalarında bulundu.
Kaynak: Haber Merkezi
Editör: Melisa Altuntaş
