Hacettepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Anabilim Dalı Başkanı İştar Urhanoğlu, işverenin eşit davranma yükümlülüğünü ihlal etmesi halinde işçinin dört aya kadar ücreti tutarında ayrımcılık tazminatı talep edebileceğini belirtti.
Urhanoğlu, yaptığı açıklamada iş hukukunda ayrımcılık kavramının kapsamını, ayrımcılık tazminatının hukuki dayanaklarını ve uygulamadaki yansımalarını değerlendirdi.
EŞİT DAVRANMA BORCU MUTLAK DEĞİL, NİSPİ
İş hukukunda eşitlik ilkesinin mutlak değil, nispi nitelik taşıdığını ifade eden Urhanoğlu, eşit davranma borcunun aynı nitelikte veya benzer durumda olan işçiler için geçerli olduğunu vurguladı.
İşverenin, işin niteliği, uzmanlık, öğrenim durumu ve kıdem gibi objektif; çalışkanlık ve yetenek gibi subjektif nedenlerle farklı uygulamalara gidebileceğini belirten Urhanoğlu, buna karşılık ırk, etnik köken, cinsiyet, din ve mezhep gibi nedenlerle ayrım yapmanın kesin olarak yasak olduğunu söyledi.
Bu tür ayrım yasağının işe alım sürecinde, iş ilişkisinin devamında ve sona ermesinde geçerli olduğunu kaydetti.
KORUYUCU DÜZENLEMELER AYRIM SAYILMIYOR
Yasal zorunluluklardan kaynaklanan farklı uygulamaların eşit davranma borcuna aykırılık oluşturmadığını belirten Urhanoğlu, hamile kadın işçilere, çocuk ve genç işçilere yönelik koruyucu düzenlemelerin bu kapsama girdiğini hatırlattı.
EŞİT DAVRANMA BORCU KOLEKTİF UYGULAMALARDA DOĞAR
İşverenin eşit davranma yükümlülüğünün uygulanabilmesi için işyerinde bir işçi topluluğunun bulunmasının şart olduğunu belirten Urhanoğlu, bu borcun özellikle kolektif uygulamalarda gündeme geldiğini söyledi.
Aynı zaman dilimi içinde yapılan uygulamalarda bir ya da bir grup işçinin dışlanması halinde eşit davranma borcunun ihlalinden söz edilebileceğini aktardı.
AYRIMCILIK TAZMİNATININ HUKUKİ DAYANAĞI
Ayrımcılık tazminatının, işverenin eşit davranma yükümlülüğünü ihlal etmesi halinde ödenebilen özel bir tazminat türü olduğunu belirten Urhanoğlu, bu tazminatın dört aya kadar ücret tutarında hükmedilebildiğini ifade etti.
İşçinin bu tazminatın yanı sıra ikramiye, sosyal yardımlar ve seyyanen zamlar gibi yoksun kaldığı diğer haklarını da talep edebileceğini vurguladı.
Eşitlik ilkesinin Anayasa’nın 10’uncu maddesinde genel ilke olarak, İş Kanunu’nun 5’inci maddesinde ise iş ilişkisine özgü şekilde düzenlendiğini hatırlattı.
HANGİ DURUMLAR AYRIMCILIK SAYILIYOR?
Urhanoğlu, ayrımcılık yasağının ihlal edildiği başlıca durumları şu şekilde sıraladı:
-
Dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep temelli ayrımlar
-
Sendikal nedenlerle farklı muamele
-
Hamilelik ve doğum nedeniyle işten çıkarma
-
Engellilik temelinde ayrım
-
Kısmi süreli - tam süreli ya da belirli süreli - belirsiz süreli sözleşme ayrımları
Hamilelik nedeniyle işten çıkarma, sendika üyelerine düşük ücret verilmesi, belirli süreli işçilerin sosyal haklardan mahrum bırakılması ve işe alımda cinsiyet tercihine dayalı uygulamaların açık ayrımcılık örnekleri olduğunu ifade etti.
FESİHTE İSPAT YÜKÜ İŞVERENE DÖNEBİLİR
İş sözleşmesinin feshi durumunda eşit davranma borcunun somut olay bazında değerlendirilmesi gerektiğini belirten Urhanoğlu, işçinin ayrımcılık ihtimalini güçlü biçimde ortaya koyması halinde ispat yükünün işverene geçtiğini söyledi.
İŞÇİNİN HAKLARI VE TAZMİNATIN HESAPLANMASI
Ayrımcılığa uğrayan işçinin dört aya kadar ücreti tutarında tazminat isteyebileceğini belirten Urhanoğlu, sendikal nedenli ayrımcılıkta ise sendikal tazminatın gündeme geleceğini ve iki tazminatın birlikte talep edilemeyeceğini vurguladı.
Tazminat hesabında işçinin çıplak ücretinin esas alındığını, miktarın ise ayrımcılığın ağırlığı, işçinin konumu ve kıdemine göre hakim tarafından belirlendiğini ifade etti.
“MEVCUT SİSTEM CAYDIRICILIKTA YETERSİZ”
Mevcut düzenlemenin teorik olarak koruyucu olsa da uygulamada yeterince caydırıcı olmadığını belirten Urhanoğlu, özellikle büyük işverenler açısından dört aylık ücret sınırının etkisiz kaldığını söyledi.
Alt sınır getirilmesi, üst sınırın artırılması ve manevi tazminatla birlikte değerlendirme yapılmasının daha etkili olacağını belirten Urhanoğlu, ayrımcılık tazminatının iş hukukunda eşitlik ilkesinin temel güvencesi olduğunu ancak güçlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
Kaynak: AA
