ABD Savunma İleri Araştırma Projeleri Ajansı (DARPA) ile ABD Hava Kuvvetleri, VENOM programı kapsamında dönüştürülen F-16 savaş uçaklarında yapay zekâ destekli otonom uçuş testleri gerçekleştirdi. Haziran 2026’da pilotlu sistem ve güvenlik kontrollerine başlayan uçaklarda, temmuz ayında yapay zekâ yazılımı uçuşun belirli aşamalarında kontrolü devraldı. Kokpitte bulunan pilotlar sistemi gözlemledi ve gerektiğinde müdahale etmek üzere görev yaptı. VENOM programıyla F-16’lara yeni donanım, yazılım ve test sistemleri entegre edilerek farklı yapay zekâ algoritmalarının gerçek uçuş koşullarında denenmesi amaçlanıyor. ABD’nin bu alandaki çalışmaları, F-16 tabanlı X-62A VISTA deney uçağıyla gerçekleştirilen yakın hava muharebesi testlerini de kapsıyor. Bu testlerde yapay zekâ kontrollü uçak, insan pilotun kullandığı bir F-16’ya karşı görev yaptı. ABD’nin nihai hedefi, bir insan pilotun aynı görev sırasında birden fazla otonom hava aracını yönlendirebilmesi ve bu platformların keşif, hedefleme, elektronik harp ve hava muharebesi görevlerinde kullanılabilmesi.
TÜRKİYE KIZILELMA VE F-16 ÖZGÜR’Ü GELİŞTİRİYOR
Türkiye, mevcut savaş uçaklarının modernizasyonunu sürdürürken doğrudan insansız savaş uçağı olarak tasarlanan Bayraktar KIZILELMA’yı da geliştiriyor. KIZILELMA’nın hava-hava ve hava-yer görevleri gerçekleştirmesi, insanlı savaş uçaklarıyla müşterek harekâta katılması ve gelişmiş otonom kabiliyetler kazanması hedefleniyor. Platform, Bayraktar AKINCI ile formasyon uçuşu gerçekleştirdi; 2023 yılında SOLOTÜRK F-16’sı ve Türk Yıldızları ile İstanbul semalarında birlikte uçtu. KIZILELMA, 19 Kasım 2025’te Türk Hava Kuvvetlerine ait bir F-16’yı ASELSAN’ın geliştirdiği MURAD AESA Radarı ile tespit ederek hedefe kilitlendi. Testte TÜBİTAK SAGE tarafından geliştirilen GÖKDOĞAN görüş ötesi hava-hava füzesiyle elektronik ortamda simüle atış yapıldı. Daha sonraki bir testte ise jet motorlu hava hedefi GÖKDOĞAN füzesiyle vuruldu. KIZILELMA ayrıca 30 Temmuz 2026’da dâhilî silah yuvasından yapılan ilk atış testlerini tamamladı. Türkiye’nin bir diğer önemli çalışması olan F-16 ÖZGÜR Projesi kapsamında ise uçaklara millî görev bilgisayarı, yerli aviyonik sistemler, yeni kokpit göstergeleri, elektronik harp çözümleri ve yerli mühimmat kullanma kabiliyeti kazandırılması amaçlanıyor.
GELECEĞİN HAVA MUHAREBESİNDE YENİ DÖNEM
ABD ve Türkiye, geleceğin hava muharebesine farklı yaklaşımlarla hazırlanıyor. ABD, mevcut F-16 uçaklarını yapay zekâ algoritmalarının gerçek uçuş koşullarında sınandığı test platformlarına dönüştürüyor. Türkiye ise bir yandan F-16 filosunu ÖZGÜR Projesi ile modernize ederken diğer yandan doğrudan insansız savaş uçağı olarak geliştirilen KIZILELMA üzerindeki çalışmalarını sürdürüyor. İki ülkenin projeleri aynı teknik yapıya sahip olmasa da her iki yaklaşımın ortak hedefini, insanlı ve insansız hava araçlarının koordineli biçimde görev yapması oluşturuyor. Yapay zekâ destekli uçuş sistemlerinin pilotların iş yükünü azaltması, birden fazla hava aracının aynı görevde yönetilmesini sağlaması ve yüksek riskli operasyonlarda insan kaybını sınırlandırması bekleniyor. Bununla birlikte yapay zekânın silah kullanma süreçlerindeki rolü, insan denetimi, siber güvenlik ve beklenmedik durumlarda alınacak kararlar tartışılmaya devam ediyor.
