Birleşmiş Milletler (BM) özel raportörleri, İsrail’e, yaşam hakkını ihlal edeceği ve işgal altındaki Filistin topraklarında yaşayan Filistinlilere yönelik ayrımcılık içereceği belirtilen, terör suçları için zorunlu idam cezası öngören yasa tasarısını geri çekme çağrısında bulundu.
“YAŞAM HAKKINA AYKIRI”
BM raportörleri tarafından yapılan yazılı açıklamada, zorunlu idam cezasının yaşam hakkıyla bağdaşmadığı vurgulandı. Açıklamada, bu tür bir düzenlemenin yargı ve savcılık makamlarının takdir yetkisini ortadan kaldırdığı, mahkemelerin sanığın bireysel koşullarını ve hafifletici unsurları değerlendirmesini engellediği belirtildi.
BATI ŞERİA VE DOĞU KUDÜS İÇİN FARKLI UYGULAMA
Açıklamada, söz konusu tasarının idam cezası için iki ayrı hukuki yol öngördüğü kaydedildi. Buna göre, işgal altındaki Batı Şeria’da askeri mahkemeler, kasıtlı olup olmadığına bakılmaksızın ölüme yol açan “terör eylemleri” için askeri hukuk kapsamında idam cezası verebilecek. İsrail ve işgal altındaki Doğu Kudüs’te ise idam cezasının yalnızca “İsrail vatandaşlarının veya sakinlerinin kasıtlı olarak öldürülmesi” halinde uygulanacağı belirtildi.
“TERÖR TANIMI BELİRSİZ VE AŞIRI KAPSAMLI”
Raportörler, her iki tasarıda da terör tanımı ve terör suçlarının muğlak ve geniş tutulduğuna dikkat çekerek, bu durumun terör niteliği taşımayan fiillerin dahi ölüm cezası kapsamına alınmasına yol açabileceğini ifade etti.
ADİL YARGILAMA ENDİŞESİ
Açıklamada, İsrail’in siviller hakkında faaliyet gösteren askeri mahkemelerinin çoğu zaman uluslararası insan hakları hukuku ve insancıl hukukta öngörülen adil yargılama standartlarını karşılamadığı hatırlatıldı. Bu nedenle olası idam cezalarının yaşam hakkı ihlalini daha da derinleştireceği vurgulandı. Raportörler, tasarının askeri hakimlerin basit çoğunluk oyuyla idam cezası vermesine izin verdiğini ve af ya da ceza indirimi ihtimalini tamamen ortadan kaldırdığını belirterek, bunun açık bir yaşam hakkı ihlali olduğunu kaydetti.
“İSRAİL İDAM CEZASINI TAMAMEN KALDIRMALI”
BM raportörleri, küresel eğilime işaret ederek İsrail’i idam cezasını tamamen sona erdirmeye çağırdı. Açıklamada, adil yargılanma hakkının reddedilmesinin de savaş suçu kapsamına girdiği hatırlatıldı.
TASARI İLK OKUMADAN GEÇMİŞTİ
İsrail Meclisi, Kasım 2025’te Filistinli tutuklular için idam cezası öngören yasa tasarısının ilk okumasını onaylamıştı. Tasarının yasalaşabilmesi için ikinci ve üçüncü okumalardan da geçmesi gerekiyor. Düzenlemede, idam cezası verilmesi halinde infazın 90 gün içinde “zehirli iğne” yöntemiyle yapılması öngörülüyor.
BM ÖZEL RAPORTÖRLERİ KİMDİR?
BM özel raportörleri, BM İnsan Hakları Konseyinin “özel mekanizmaları” kapsamında görev yapıyor. Bu bağımsız uzmanlar, belirli ülkelerdeki insan hakları durumlarını veya küresel ölçekteki tematik sorunları izlemekle sorumlu bulunuyor ve çalışmalarını gönüllülük esasına dayalı, bağımsız bir şekilde yürütüyor.
Kaynak: AA
