Ekonomist Levent Işık, küresel ekonomide aynı anda iki kritik kırılmanın yaşandığına dikkat çekti. Manşet Haber’e yaptığı özel değerlendirmede Işık, ABD’nin doları bilinçli biçimde zayıflatma yönünde adımlar atması ile Japonya’nın ağır borç yükü nedeniyle faiz artışı yapamaz hale gelmesinin, dünya ekonomisini yeni bir “kur savaşları” dönemine sürüklediğini ifade etti. Işık, bu sürecin Çin merkezli daha geniş ve sert bir jeoekonomik mücadelenin habercisi olduğunu vurguladı.
ABD DOLARDAN GERİ ADIM ATIYOR
Levent Işık’ın değerlendirmesine göre ABD ekonomisindeki asıl sorun, küresel rekabetten çok hızla büyüyen kamu borcu. Federal borcun 38 trilyon doları aşması ve yıllık faiz ödemelerinin 1 trilyon doların üzerine çıkması, Washington’un güçlü dolar politikasını sürdürmesini zorlaştırıyor. Bu nedenle ABD’nin, uzun süredir savunduğu “güçlü dolar” yaklaşımından fiilen vazgeçtiği ifade ediliyor. Dolar endeksindeki geri çekilme ve ABD Merkez Bankası’nın aşırı sıkılaşmadan kaçınması, bu stratejinin bir parçası olarak yorumlanıyor.
JAPONYA FAİZ SİLAHINI KULLANAMIYOR
Japonya, küresel finans sisteminin en kırılgan halkalarından biri haline gelmiş durumda. Borç/GSYH oranının yüzde 260’a ulaşması, Japonya Merkez Bankası’nın faiz artışı yapmasını neredeyse imkânsız hale getiriyor. Işık, Japon yeni’nin bu nedenle küresel piyasalarda carry trade işlemlerinin ana finansman aracı olarak kalmaya zorlandığını vurguluyor. Ancak bu durumun, küresel bir şok halinde piyasalarda sert dalgalanmalara yol açabileceği uyarısında bulunuyor.
ÇİN KÜRESEL DENGENİN MERKEZİNDE
Işık’a göre ABD ve Japonya’daki bu gelişmelerin asıl hedefi Çin. Çin’in küresel sanayi üretimindeki payı yüzde 28’e ulaşırken, enerji üretimi ABD’nin yaklaşık üç katına çıkmış durumda. 5G altyapısı, yapay zekâ yatırımları, elektrikli araç ve endüstriyel robot üretiminde Çin’in hızlı yükselişi, küresel güç dengelerini zorluyor. Bu tablo, Çin’in artık yalnızca “ucuz üretim ülkesi” olmadığını net biçimde ortaya koyuyor.
YENİ PLAZA ANLAŞMASI MI GELİYOR?
Dikkat çekilen en kritik başlıklardan biri ise kur politikaları olarak görünüyor. Ekonomist Levent Işık, geçmişte Japonya’yı uzun süreli durgunluğa sürükleyen 1985 Plaza Anlaşması’nı hatırlatarak, benzer bir kur ayarlamasının bu kez Çin için gündeme gelebileceğini belirtiyor. Dolar/yuan paritesinde sert bir değişimin, Çin’in ihracat avantajını ciddi biçimde aşındırabileceği, bunun da istihdam ve büyüme üzerinde baskı yaratabileceği ifade ediliyor.
YENİ DÖNEMİN ADI: ''KUR SAVAŞLARI''
Levent Işık’a göre tablo artık netleşmiş durumda. ABD, borç yükünü hafifletmek için doları zayıflatmayı, maliyetini ise küresel sisteme yaymayı hedefliyor. Japonya faiz silahını kullanamazken, Çin ise bu yeni kur dengesinin tam merkezinde yer alıyor. Işık, bu sürecin 2. Dünya Savaşı öncesi ve 1970–1990 döneminde yaşanan kur savaşlarının modern bir versiyonu olduğuna dikkat çekerek, küresel ekonomide sert bir güç mücadelesinin başladığını vurguluyor.
Haber: Melisa Altuntaş
