ABD’nin İran ile yaşanan gerilimi sonlandırmak amacıyla hazırladığı ileri sürülen kapsamlı anlaşma taslağının detayları Wall Street Journal tarafından sızdırıldı. Haberde, Washington yönetiminin Tahran’a sunduğu yedi maddelik çerçevenin nükleer programdan bölgesel güvenliğe kadar geniş bir alanı kapsadığı belirtildi.
NÜKLEER PROGRAMIN TAMAMEN DURDURULMASI ŞARTI
Sızan taslağın merkezinde İran’ın nükleer faaliyetleri yer alıyor. ABD’nin, İran’ın nükleer silah geliştirme hedefinde olmadığını resmen taahhüt etmesini istediği ifade ediliyor. Bununla birlikte Fordo, Natanz ve İsfahan gibi kritik nükleer tesislerin tamamen sökülmesi ve yeraltı nükleer çalışmalarının yasaklanması şart koşuluyor.
UZUN VADELİ NÜKLEER YASAK VE DENETİM MEKANİZMASI
Taslakta, İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerine yönelik 20 yıllık bir moratoryum önerisi de dikkat çekiyor. Ayrıca tüm zenginleştirilmiş nükleer materyallerin teslim edilmesi ve ihlallere karşı yaptırım içeren sıkı denetim mekanizmalarının devreye alınması planlanıyor. Bu denetimlerin uluslararası gözetim altında yürütülmesi öngörülüyor.
HÜRMÜZ BOĞAZI VE BÖLGESEL TİCARET MADDELERİ
Anlaşma taslağında yalnızca nükleer başlıklar değil, bölgesel ticaret ve enerji güvenliği de yer alıyor. Buna göre Hürmüz Boğazı’nın kademeli olarak açılması ve nihai anlaşma sonrası tamamen serbest ticarete açılması şartı gündeme getiriliyor. Bu adımın, küresel enerji akışı açısından kritik olduğu değerlendiriliyor.
YAPTIRIMLARIN KADEMELİ KALDIRILMASI PLANI
ABD’nin ekonomik yaptırımlar konusunda da aşamalı bir model öngördüğü belirtiliyor. Buna göre bazı İran varlıklarının başlangıçta dondurulmasının kaldırılabileceği ancak yaptırımların büyük kısmının İran’ın anlaşmaya uyum performansına bağlı olacağı ifade ediliyor.
SÜRECİN BELİRSİZLİĞİ DEVAM EDİYOR
Sızdırılan taslak, ABD-İran hattında olası bir diplomatik çözüm ihtimalini gündeme getirirken, şartların kapsamı ve ağırlığı nedeniyle sürecin nasıl ilerleyeceği belirsizliğini koruyor. Bölgedeki gerilimin geleceği, tarafların atacağı adımlara bağlı olarak şekillenecek.
