ABD merkezli Axios haber sitesi, İran ve ABD’nin Hürmüz Boğazı çevresindeki karşılıklı saldırıları durdurma ve bu hafta teknik görüşmelere başlama konusunda uzlaştığını iddia etti. Haberde, ismi açıklanmayan üst düzey ABD’li yetkililere dayandırılan bilgilere göre tarafların 30 Haziran Salı günü Katar’ın başkenti Doha’da bir araya gelmeyi planladığı aktarıldı.
Axios’a konuşan bir ABD’li yetkili, iki tarafın “kinetik faaliyetleri” durdurma kararı aldığını söyledi. Bir başka ABD’li yetkili ise tarafların “şimdilik” saldırılardan el çekeceğini ve teknik görüşmeler sürdüğü sürece gemilerin serbestçe hareket edebileceğini belirtti.
GÖRÜŞMELERİN GÜNDEMİ HÜRMÜZ BOĞAZI OLDU
Habere göre, 30 Haziran’da yapılması planlanan görüşmelerin ilk aşamada İran’ın nükleer programına ilişkin teknik başlıkları ele almak üzere İsviçre’de gerçekleştirilmesi bekleniyordu. Ancak Hürmüz Boğazı çevresindeki gerilimin artmasıyla görüşmelerin yeri Katar’a taşındı ve gündem boğazdaki geçiş güvenliği ile taraflar arasındaki anlaşmazlıklara odaklandı.
Hürmüz Boğazı, küresel enerji piyasaları açısından kritik öneme sahip. ABD Enerji Enformasyon İdaresi verilerine göre 2024’te boğazdan günlük ortalama 20 milyon varil petrol akışı geçti. Bu nedenle bölgede yaşanan her askeri gerilim, petrol fiyatları ve küresel deniz taşımacılığı açısından yakından takip ediliyor.
İSVİÇRE’DEKİ GÖRÜŞMELERİN ARDINDAN ÇALIŞMA GRUPLARI KURULMUŞTU
İran ve ABD arasında 14 Haziran’da varıldığı belirtilen mutabakatın ardından taraflar 21 Haziran’da İsviçre’de üst düzey görüşmeler gerçekleştirmişti. Bu görüşmelerin ardından teknik heyetlerin, mutabakatın uygulanmasına ilişkin ayrıntıları ele almak üzere çalışma grupları kurması kararlaştırılmıştı.
AA’nın aktardığı bilgilere göre, İsviçre’deki teknik görüşmelerde yaptırımların kaldırılması, nükleer konular, ekonomik başlıklar, izleme ve uygulama mekanizmaları gibi alanlarda çalışma grupları oluşturulması konusunda uzlaşı sağlanmıştı. Ayrıca Hürmüz Boğazı’ndan ticari gemilerin güvenli geçişini koordine edecek bir temas noktası kurulması da gündeme gelmişti.
İRAN’DAN “TEKNİK GÖRÜŞME İPTAL EDİLDİ” AÇIKLAMASI
Axios’un görüşme iddiasına karşın İran cephesinden farklı bir açıklama geldi. İran devlet televizyonuna konuşan İran Devrim Lideri Eserlerini Koruma ve Yayma Ofisi Üyesi Mehdi Fezaili, İran’ın ABD ile teknik heyetler düzeyinde yapılması planlanan görüşmeye katılmadığını söyledi.
Fezaili, buna gerekçe olarak ABD’nin İran’a yönelik saldırılarını sürdürmesini ve dondurulmuş varlıkların serbest bırakılmasına ilişkin somut adım atılmamasını gösterdi. Bu açıklama, taraflar arasında teknik temasların takvimi ve kapsamı konusunda belirsizliğin sürdüğünü ortaya koydu.
HÜRMÜZ ÇEVRESİNDE GERİLİM TIRMANMIŞTI
Son iki günde İran ve ABD arasında Hürmüz Boğazı çevresinde karşılıklı çatışmalar yaşandığı belirtilmişti. ABD tarafı, İran’ın ticari gemilere yönelik hamlelerini gerekçe göstererek bölgede askeri karşılık verdiğini savunurken, İran ise ABD’nin mutabakatı ihlal ettiğini öne sürüyor.
Axios’un haberine göre taraflar, artan gerilime rağmen boğazdaki deniz trafiğinin güvenliğini sağlamak için yeni bir teknik görüşme zemini oluşturmayı hedefliyor. Ancak İran’dan gelen iptal açıklaması, sürecin kırılgan olduğunu ve diplomatik temasların henüz kesinleşmediğini gösteriyor.
DİPLOMASİ TRAFİĞİ KIRILGAN SEYREDİYOR
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, daha önce yaptığı açıklamada teknik heyetlerin 29 ya da 30 Haziran’da yeniden bir araya gelmesinin beklendiğini söylemişti. Rubio, müzakerelerde İran’ın taahhütlerine uyması gerektiğini belirterek, Hürmüz Boğazı’ndan geçişe ilişkin herhangi bir ücret ya da sınırlama mekanizmasına karşı çıkacaklarını ifade etmişti.
Tarafların Katar’da masaya oturup oturmayacağı, Hürmüz Boğazı’ndaki askeri hareketlilik ve dondurulmuş İran varlıklarına ilişkin başlıkların nasıl ele alınacağına bağlı olacak. Süreçte ABD, İran, Katar ve Pakistan hattındaki diplomasi trafiğinin devam etmesi bekleniyor.
